Aan de macht in Oekraïne: een overzicht van politieke partijen

Met het ophanden zijnde referendum over het Associatieverdrag met Oekraïne wordt er veel gezegd (en gespeculeerd) over de achtergronden van de partijen en mensen die aan de macht zijn in het land. Bij dezen een beknopt overzicht van de Oekraïense partijen. Om de context te begrijpen is het wel belangrijk te melden dat de regeringscoalitie in Oekraïne zich momenteel in een onduidelijke situatie bevindt, omdat 3 van de 5 partijen de wens hebben uitgesproken eruit te stappen: Batkivshyina, Radical Party en Samopomich. De twee overgebleven partijen - Blok Petro Porosjenko (van President Porosjenko) en People’s Front (van Premier Arsenii Jatsenjoek) – zijn op zoek naar mogelijkheden om de coalitie te behouden of een nieuwe coalitie te smeden. De twee zijn dan ook de grootste partijen in het parlement, met respectievelijk 132 en 82 van de 450 zetels. 

Coalitiepartners

Porosjenko’s Solidariteitspartij, die hij in 2001 had opgericht, kreeg in augustus 2014 haar nieuwe naam - Blok Petro Porosjenko - nadat hij eerder dat jaar tot president was verkozen. In de parlementsverkiezingen van 2014 won de partij vervolgens 132 zetels, en werd daarmee de grootste in het parlement. Het is een liberaal-conservatieve partij die vooral de president ondersteunt met het uitvoeren van zijn verkiezingsbeloften, waaronder het opzoeken van nauwere betrekkingen met de EU, het uitbreiden van het sociaal stelsel, het beëindigen van corruptie en het land energie-onafhankelijk maken. Tot de doelen van de partij behoort ook EU lidmaatschap voor Oekraïne. Daartoe heeft het een programma van 60 hervormingen die hierbij zouden moeten helpen. Verder streeft de partij naar verkiezingen met open lijsten, decentralisatie, het creëren van onafhankelijke media, het beëindigen van immuniteit van hooggeplaatste ambtenaren en privatisatie van delen van de Oekraïense industrie. Ook wil de partij de rechten van (etnische) minderheden bevorderen, zoals Russisch-sprekenden (waarbij Oekraïens wel de officiële taal blijft) en de Krim Tataren. Wat betreft de oorlog in het oosten van het land, pleit de partij voor een vreedzame oplossing. 

De People’s Front partij stelt als haar hoofddoel het beschermen van Oekraïne tegen externe agressie, waarbij ze stellen dat “zonder een overwinning in de huidige confrontatie met Rusland” het “onmogelijk” is een sterke onafhankelijke staat op te bouwen. Volgens de partij is het belangrijkste instrument om dit doel te bereiken het invoeren van systemische hervormingen zoals voorzien in het associatieverdrag tussen Oekraïne en de EU. Het steunt dus ook de spoedige goedkeuring en uitvoering van het verdrag en streeft een Euro-Atlantische ontwikkelingskoers na. Een aantal prominente Maidan activisten behoren tot de hoogste rangen van de partij. De belangrijkste doelstellingen van de partij zijn veiligheid en ontwikkeling van Oekraïne tot een voorbeeld van succesvolle transformatie van een voormalig Sovjet land tot een top-20 land op de Human Development Index. Wat betreft politieke ontwikkeling streeft de partij naar een moderne, juridische, democratische, effectieve staat. De belangrijkste prioriteiten zijn het terugdringen van corruptie, decentralisatie en de ontwikkeling van de lokale overheden. De partij steunt ook de voortzetting van de hervorming van het politieke systeem gericht op het creëren van betrouwbare bescherming tegen elke poging om de staatsmacht toe te eigenen, en voor de fundamentele democratische principe van de scheiding van de machten.

Verder in het parlement

Samopomich (“Zelfhulp”), is met 33 zetels de derde partij in het parlement. Het is opgericht door Lviv burgemeester Andriy Sadovyi, die de partij nog steeds leidt. Het is een conservatieve, Christelijke partij, met als prioriteiten: decentralisatie van de macht met sterkere lokale overheden, onafhankelijk rechtspraak (d.m.v. het beschermen van rechters tegen politieke invloeden), het beëindigen van corruptie, het bevorderen van het mkb en een sterke middenklasse in het algemeen, en – op internationaal vlak – een Euro-Atlantische ontwikkelingskoers met een NAVO lidmaatschap.

De Opposition Blok (29 zetels)is na de Maidan revolutie een toevluchtsoord geworden voor veel voormalige leden van de Partij van de Regio’s, van ex-President Janoekovitsj, en andere tegenstanders van de Maidan. De partij streeft naar een vreedzame oplossing van het conflict in het oosten waarbij de territoriale integriteit van Oekraïne wordt hersteld d.m.v. onderhandelingen met Rusland, en decentralisatie met sterke lokale overheden. De bescherming van de status van de Russische taal en de Russisch-sprekenden in het land behoort ook tot de doelen. De partij is tegen een NAVO lidmaatschap voor Oekraïne.

Radical Party van Oleh Lyashko (22 zetels) is moeilijk te definiëren wat betreft ideologie, en wordt vooral gezien als populistisch. De partij is gebouwd rondom de flamboyante persoonlijkheid van Lyashko. Het streeft een overwinning na op het oostfront, een einde aan de corruptie, sterke lokale overheden, en het herstel van de economie.

Batkyvshyina (“Vaderland”, 19 zetels) is de partij van voormalig premier Yulia Timoshenko, die tijdens de Maidan revolutie werd vrijgelaten: ze was tot 7 jaar veroordeeld onder het Janoekovitsj bewind. Batkivshyna is een conservatieve, Christendemocratische partij die samenwerkt met de Europese Volkspartij (European People’s Party, EPP). Batkivshyna streeft naar een vreedzame oplossing van het conflict in het oosten, maar niet tegen elke prijs: Oekraïne moet haar territoriale integriteit behouden. De partij streeft ook naar een einde aan de corruptie en een lustratie van het Janoekovitsj regime. Batkivshyna wil ook maximale maatschappelijk controle introduceren over de overheid, zodat er nooit meer machtsmisbruik kan plaatsvinden. Het is o.a. een voorstander van decentralisatie en de ontwikkeling van het Oekraïense platteland. De partij is een sterke voorstander van een Europese ontwikkelingskoers.

De nationalistische Svoboda Partij zag haar invloed verkleinen in de afgelopen jaren. In de verkiezingen van 2014 behaalde de partij slechts 6 zetels in het parlement, alle zes parlementsleden zijn verkozen als individuele kandidaten en niet op de partijlijst: de partij is het niet gelukt boven de kiesdrempel uit te komen. Bij de vorige verkiezingen behaalde Svoboda nog 37 zetels. De partij heeft vooral aanhangers in het Westen van het land. Hoewel er beelden zijn opgedoken van xenofobische uitspraken van leider Oleh Tyahnibok, ontkent hij enig verband met (neo-) Fascisme, waar wel vaak over wordt gespeculeerd.

Vier andere partijen in het Oekraïense parlement (waaronder de extreemrechtse Rechtse Sector) hebben elk 1 zetel.

Presidentsverkiezingen 2014

Wat betreft de individuele populariteit,  tijdens de presidentsverkiezingen in 2014 behaalde Petro Porosjenko verreweg de meeste stemmen: 54.70%. Porosjenko was een redelijk onbekende figuur in de Oekraïense politiek, en stond hiervoor vooral bekend als een succesvol zakenman en eigenaar van het chocolademerk Roshen. Hij werd gezien als iemand zonder al te sterke affiliaties (los van zijn steun aan de Maidan beweging), en er werd gehoopt op zijn kalmerende invloed op de situatie in het land.

Porosjenko werd gevolgd door Yulia Timoshenko (met 12.82%) die ondanks haar vrijlating geen momentum voor zichzelf wist te creëren, en Oleh Lyashko (8.32%). De nationalist Oleh Tyahnibok was 10e  met 1.16%, en Dmytro Yarosh van de Rechtse Sektor was 11e, met 0.70%.

 

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl