Algemene Financiële Beschouwingen: hoe komen ontwikkelingslanden er vanaf?

Na de Algemene Politieke Beschouwingen (APB) van 20 en 21 september, kwam op 4 en 5 oktober het iets wat ondergesneeuwde financiële broertje aan bod, de Algemene Financiële Beschouwingen (AFB). Tijdens de AFB debatteerden de fractiespecialisten van de politieke partijen in de Tweede Kamer over de begrotingsplannen voor 2017. Zorg voerde de boventoon, maar er was ook vooruitgang in de strijd tegen belastingontwijking en zelfs de bezuinigen op het budget van ontwikkelingssamenwerking werden aangekaart. 

Meer geld voor ontwikkelingssamenwerking?

Er is de afgelopen jaren flink bezuinigd op ontwikkelingssamenwerking, en ook de sterk toegenomen kosten voor de eerstejaarsopvang van asielzoekers – bekostigd met geld uit de begroting van ontwikkelingssamenwerking – vormden een extra last op de begroting. Dat viel Rik Grashoff (GroenLinks) en Elbert Dijkgraaf (SGP) ook op. Grashoff vroeg de minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, een maximum te stellen aan het bedrag dat vanuit de begroting van ontwikkelingssamenwerking aan de eerstejaarsopvang van asielzoekers wordt uitgegeven en de verder gemaakte kosten uit algemene middelen te betalen. Op deze manier word het ontwikkelingsbudget minder afhankelijk van de instroom van asielzoekers. Minister Dijsselbloem gaf aan dat er al extra middelen waren vrijgemaakt voor de opvang van asielzoekers en dat het kabinet geen plannen heeft om het bedrag voor opvang te maximeren.

Dijkgraaf (SGP) kondigde aan samen met de SP en PvdD een amendement aan het voorbereiden te zijn om meer geld vrij te maken voor het bestrijden van de grondoorzaken van migratie en de instabiliteit aan de Oost en Zuidgrenzen van de EU. Het amendement vraagt voor totale verhoging van het budget van ontwikkelingssamenwerking met 187 miljoen euro. De maatregel moet gefinancierd worden met de herziening van de zogenaamde expatregeling. Deze regeling biedt belastingvoordelen aan expats in Nederland wat, zoals Arnold Merkies (SP) al in een Kamerdebat op 26 mei aangaf, bijdraagt aan de concurrentiestrijd om specialistische kennis tussen landen. Ook ontwikkelingslanden ondervinden gevolgen van deze regeling, omdat deze regeling de kennisvlucht uit ontwikkelingslanden bevordert. Minister Dijsselbloem zegde toe om de belastingvoordelen voor expats in Nederland tegen het licht te houden. Het amendement is later ingediend.

Het einde van Nederland als belastingparadijs?

Een ander punt van aandacht was de gebrekkige vordering in de strijd tegen belastingontwijking. Bij dit onderwerp wisten Kamerleden elkaar beter te vinden, wat resulteerde in het aannemen van een motie tegen brievenbusfirma’s.

Hoewel de Nederlandse brievenbusfirma’s al lange tijd een doorn in het oog zijn van een aantal politici, blijkt het toch lastig om belastingontwijking en brievenbusfirma’s tegen te gaan. Het debat legde zich daarom vooral toe op concrete maatregelen tegen brievenbusfirma’s. Brievenbusfirma’s bestaan in de meeste gevallen slechts uit een telefoniste en… een brievenbus. Om deze te kunnen onderscheiden van ‘echte’ ondernemingen moet worden gekeken naar de inhoud of de ’substance’ van een bedrijf. Om het voor brievenbusfirma’s lastiger te maken zich hier te vestigen is het van belang de inhoudseisen of zogenaamde substance-eisen van deze bedrijven te verzwaren.

Daarom vroeg Grashoff (GroenLinks) de staatsecretaris voor Financiën, Eric Wiebes, of de substance-eisen – de inhoudseisen van bedrijven – niet verzwaard kunnen worden. De staatssecretaris gaf aan dat naar zijn mening de eisen al genoeg verhoogd zijn, waarmee, aldus Wiebes  “brievenbussen […] niet alleen hun langste tijd hebben gehad, maar ook echt zullen gaan uitsterven”. Kamerleden Grashoff en Ed Groot (PvdA) namen hier geen genoegen mee en dienden een motie in om de substance-eisen voor vennootschappen te verzwaren. Omdat “deze brievenbus-bv's meer schade aan de economie van zowel Nederland als het buitenland toebrengen dan ze opleveren”. De motie werd met steun van 10 partijen en fracties aangenomen.

En ontwikkelingslanden?

De Algemene Financiële Beschouwingen boekten dus vooruitgang in de strijd tegen belastingontwikkeling en er was aandacht voor de omvangrijke bezuinigingen op het ontwikkelingsbudget. Maar al met al was er ook – net als tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen –  bij de financiële fractiespecialisten relatief weinig aandacht voor de belangen van ontwikkelingslanden.

De Foundation Max van der Stoel blijft pleiten voor een ambitieus ontwikkelingsbeleid. Daar horen ook investeringen in internationale samenwerking bij met een budget voor echte hulp dat 0,7 procent van het Bruto Nationaal Product (BNP) uitmaakt.

Door: Jeroen Jans 

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl