Algemene Politieke Beschouwingen: Ontwikkelingslanden komen er bekaaid vanaf

Traditiegetrouw presenteerde het Nederlandse kabinet op de derde dinsdag van september de plannen voor het komende jaar. Direct na Prinsjesdag, op 20 en 21 september, debatteerde de fractieleiders van de politieke partijen in de Tweede Kamer over de hoofdlijnen van de Miljoenennota en de Rijksbegroting tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen (APB). Zorg en migratie kwamen uitgebreid aan de orde, maar er ging relatief weinig aandacht uit naar internationale samenwerking. Fair Politics, het lobbyprogramma van de FMS, maakte de balans op voor ontwikkelingslanden, en is teleurgesteld.

Cadeautjes hier, bezuinigingen daar

De Rijksbegroting voor 2017 biedt veel goed nieuws en een aantal harde bezuinigingen zijn teruggedraaid. Zo trekt het kabinet extra geld uit voor veiligheid, zorg en armoedebestrijding in Nederland. Voor ontwikkelingssamenwerking is de begroting minder rooskleurig. Bovenop de in het Regeerakkoord afgesproken bezuiniging van 1 miljard euro – afgedwongen door de VVD – krijgt minister Ploumen voor Buitenlandse Handel en Ontwikkelingssamenwerking voor het komende jaar nog 49 miljoen euro aan extra bezuinigingen te verwerken. Volgens de Europese norm zou elk Europees land 0,7 procent van het BNP aan ontwikkelingssamenwerking moeten besteden. Het percentage dat het ontwikkelingssamenwerkingsbudget nu uitmaakt van het Nederlandse Bruto Nationaal Product (BNP) is met alle bezuinigingen gedaald naar 0,56 procent. En de komende jaren zien we een verder afname tot onder de 0,5 procent.

Onderliggende oorzaken van migratie

Migratie liep als een rode draad door bijna ieders spreektijd heen en dan ging het vooral over het kostenplaatje. Tijdens de spreektijd van Halbe Zijlstra (VVD) bracht Marianne Thieme (PvdD) de dieperliggende oorzaken van migratie ter sprake: “Is er voldoende gedaan om agressieve exportpolitiek aan te pakken, of wapenhandel en grondstoffenroof in ontwikkelingslanden?” Ook refereerde Thieme aan de mogelijk negatieve gevolgen voor ontwikkelingslanden van internationale handelsverdragen zoals TTIP en CETA. Deze vorm van vrijhandelspolitiek zou namelijk tot gevolg kunnen hebben dat er nog meer vluchtelingen naar Nederland komen.

Kosten eerste jaarsopvang asielzoekers

Daaraan gerelateerd kwamen ook de hoge uitgaven aan eerstejaarsopvang van asielzoekers aan de orde. Om de opvang te bekostigen is er geld uit de begroting van ontwikkelingssamenwerking gehaald. Hoewel dit is toegestaan volgens afspraken met de Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO), betekenen deze extra uitgaven van 900 miljoen euro een extra last op een toch al krappe begroting. Hierdoor blijft er minder geld over voor de oorspronkelijke doelen van ontwikkelingssamenwerking, namelijk het aanpakken van de onderliggende oorzaken van migratie en ontheemding, het bestrijden van armoede en uitsluiting en het versterken van rechtssystemen in fragiele staten.

De extra last op de begroting door de sterk toegenomen kosten voor de eerstejaarsopvang van asielzoekers, leidden eerder niet tot extra bezuinigingen op de lopende ontwikkelingsprogramma’s in ontwikkelingslanden. De extra bezuiniging van 49 miljoen euro zal dit wel tot gevolg hebben.

Daarom benadrukte Klaver (GroenLinks) om meer in te zetten op ontwikkelingssamenwerking, juist in tijden van instabiliteit. Hij diende samen met Pechtold (D66), Roemer (SP) en Segers (CU) een motie in die er voor zou zorgen dat eventuele extra uitgaven aan eerstejaarsopvang niet ten kosten gaat van het budget van ontwikkelingssamenwerking, maar uit de pot ‘algemene middelen’ wordt betaald. Deze motie werd helaas verworpen. Seges (CU) onderstreepte het belang van goede opvang in de regio en kwam ook nog met een eigen motie waarin eventuele financiële meevallers in de vluchtelingenopvang ten goede zouden komen van het noodhulpfonds van de Dutch Relief Alliance. Het besluit over deze motie is tot onbepaalde tijd uitgesteld.

Ontwikkelingshulp vs. het eigen risico

SP-fractievoorzitter Roemer nam in zijn betoog tijd zijn plan te presenteren om het eigen risico in de zorg af te schaffen. Terwijl veel fractievoorzitters vragen stelden over de financiering van dit plan, bleek Wilders (PVV) het geld al klaar te hebben liggen. In tegenstelling tot het investeren in ontwikkelingssamenwerking, stelde hij voor om het geld weg te halen bij de begroting van ontwikkelingssamenwerking, aangezien “dit geld naar corrupte landen gaat”.

Een duurzame samenleving

Bijna alle fractievoorzitters spraken over de inzet van het kabinet om van Nederland een duurzame samenleving te maken. Zo liet Roemer (SP) zich positief uit over het voorstel van GroenLinks en PvdA voor een Klimaatwet, en benadrukte Samson (PvdA) dat de verduurzaming van de Nederlandse economie nog in de kinderschoenen staat en grootschalige investeringen nodig zijn. Toch bleven de plannen en initiatieven vooral beperkt tot Nederland, en kwam bijvoorbeeld de rol van Nederland in het tegengaan van wereldwijde klimaatverandering en het behalen van de doelen uit het Klimaatverdrag van Parijs, niet aan bod.

En ontwikkelingslanden?

Al met al, kwamen de belangen van ontwikkelingslanden er bekaaid van af tijdens de Algemene Politieke Beschouwingen. Zeker met het donkere nieuws van de extra bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking in het achterhoofd.

Terwijl internationale instabiliteit toeneemt door de toenemende ongelijkheid, de opwarming van de aarde en de gevolgen van oorlog en onderdrukking, neemt de politieke aandacht voor internationale samenwerking steeds verder af. In plaats van het terugdraaien van de bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking, wordt het budget nog verder ingekrompen. Veel politici, zowel vanuit het kabinet als vanuit de oppositie, lijken niet bezig te zijn met de aanpak van de onderliggende oorzaken van armoede en ongelijkheid in de wereld, maar richten zich vooral op symptoombestrijding. Het is van belang om in te zien dat Nederland wel degelijk gebaat is bij een ambitieus ontwikkelingsbeleid. Daar horen ook investeringen in internationale samenwerking bij met een budget voor echte hulp dat 0,7 procent van het BNP uitmaakt.

Conclusie? Het is tijd voor verkiezingen! We moeten terug naar een budget voor echte hulp dat 0,7 procent uitmaakt van ons BNP.

Wil je meer weten over de resultaten van het Nederlands ontwikkelingsbeleid in 2015, bekijk dan de nieuwe website van DG Internationale Samenwerking.

Photo: Dietmut Teijgeman-Hansen

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl