Arbeidsmigratie en eerlijk werk: een verslag van een enerverende avond

Op de Dag van de Arbeid kwamen meer dan vijftig mensen bijeen aan de Maas om de dilemma’s en kansen van arbeidsmigratie met elkaar te bespreken. Op initiatief van Foundation Max van der Stoel en PvdA Maastricht vond donderdag 1 mei het Politiek Café “Eerlijk werk in Europa” plaats. Het werd een erg interessante, enerverende en muzikale avond!

Kido Koenig, de moderator van de avond heette iedereen welkom en kondigde de sprekers aan: Ellen Hoeijenbos, regiobestuurder FNV-bouw Zuidoost en erg betrokken geweest bij het A2-project, Gosia Bruins, VVD-politica die onder andere het rapport “Arbeidsmigratie: zegen of zorg?” schreef voor de Teldersstichting, Bert Kersten, PvdA gedeputeerde voor Limburg met onder andere de arbeidsmarkt in zijn portefueille, en Kati Piri, PvdA-kandidaat voor de Europese verkiezingen (nummer 3 op de lijst), die vanuit een Europees perspectief het thema arbeidsmigratie in Europa zou belichten. Deze vier zouden als panel optreden in het gesprek met het publiek.

Code Oranje
De avond was opgedeeld in twee delen en werd opgeluisterd door muzikale intermezzo’s van Mateusz Malcharek en Rachel Solomon. In de eerste ronde werd gesproken over de dilemma’s van arbeidsmigratie en de huidige stand van zaken in Nederland en Limburg. De ronde werd geopend met een video van Asscher die in Pauw en Wittenman verslag deed over zijn Code Oranje: het vrije verkeer van mensen heeft in Europa ook geleid tot ronselpraktijken onder arbeidsmigranten, oneerlijke concurrentie en dreiging van arbeidsvoorwaarden. Wat vond het panel hiervan?  

Bruins trapte af: ze vond het een interessant signaal, maar niet goed gebracht omdat Asscher zo mensen wegzette op basis van hun afkomst. Piri vertelde dat Asscher een schok teweeg had gebracht in Europa: de sociaaldemocraten werden populisme verweten en de kritiek op het vrije verkeer werd niet in dank afgenomen. Hoeijenbos haakte daarop in: ‘Het is goed dat het probleem gesignaleerd is, maar het is erg jammer dat het geïnterpreteerd wordt als populisme.’ Kersten noemde het signaal ‘een zucht van verlichting.’ De uitwassen van arbeidsmigratie is en reëel probleem. Het niet voeren van deze discussies zou de politiek alleen maar verder doen afdwalen.

Ondanks dat het publiek en het panel het erover eens waren dat de discussie gevoerd moest worden en het signaal niet negeert moest worden, was het nog lastig te bepalen welke dilemma’s er precies besproken zouden worden. Schijnconstructies, slechte huisvesting, oneerlijke concurrentie, te lage salarissen en verschillende problemen in verschillende sectoren zijn maar een greep uit de thema’s die op tafel kwamen.

foto 3
Europees perspectief: vakbonden & scherpere regels
Vanuit het publiek kwam de vraag of vakbonden op Europees niveau samenwerken over arbeidsmigratie. Hoeijenbos antwoordde:  “Ja, dat gebeurt, maar de discussie is erg lastig. Arme lidstaten hebben er erg veel baat bij wanneer zij in het buitenland kunnen werken en dit wordt dan ook gestimuleerd, terwijl landen als Nederland een discussie willen voeren over de werkomstandigheden en het verkeer in goede banen wil leiden.”

Het minimumloon werd ook aangestipt. Kersten: “Door het grote verschil van minimumlonen in Europa zal dit probleem zich niet makkelijk oplossen. Helemaal niet omdat mensen naar politici kijken wanneer het gaat om oplossingen terwijl de werkgevers de problemen veroorzaken.” Vanuit een sociaaldemocratisch perspectief zouden relatieve minimumlonen en het verplicht stellen van regeringen om werkloosheid aan te pakken al veel problemen kunnen voorkomen. 

Het A2-project kwam tijdens ronde 1 vaak aan bod. In dit project in Maastricht zijn Portugese arbeiders slecht behandeld: ze maakten zeer lange dagen, werden niet goed gehuisvest en moesten veel geld afdragen. Het panel ging in op de schijnconstructies die dit mogelijk maakten, maar gaven ook gehoord aan de oproep van het publiek om niet in technische details te treden.

foto 4
In de pauze klonken de contrabas en de accordeon van Mateusz Malcharek en Rachel Solomon. Ontspannen kwam het bij publiek bij van een intensieve discussie die Koenig succesvol in goede banen leidde. Na een kwartier was het tijd voor ronde 2: wat kunnen we nu eigenlijk doen om deze uitwassen van het vrije verkeer van werknemers te voorkomen?

Tweede ronde: oplossingen
Eerst nog even een rondje bij de sprekers en het publiek om de problemen helder op tafel te krijgen. De panelleden kwamen eerst aan het woord. Bruins: “We hebben nu natuurlijk nog maar het topje van de ijsberg aangestipt en dat we in het oog moeten houden dat de migratiestromen nu anders zijn dan veertig jaar geleden. Ik denk dat het allerbelangrijkste is dat er slimmere regels komen.” Kersten: “We willen iets oplossen wat zeer complex is, namelijk de ongelijkheid in Europa. De problemen van arbeidsmigratie worden veroorzaakt door werkgevers, maar de overheid moet het oplossen. De vraag zou moeten zijn: wat kunnen werkgevers doen om dit op te lossen?”

Piri gaf aan dat het nu tijd was om mogelijke oplossingen te bespreken: “We moeten onderscheid maken tussen wat nu precies lokaal en nationaal en Europees kan worden aangepakt. Er zijn niet per se teveel Brusselse regeltjes, maar we zijn vergeten de verkeersregels op te stellen voor het vrije verkeer van mensen.” Bruins haakt in: “Volgens mij is het sowieso beter om dingen op nationaal en lokaal niveau te regelen.”

“Laten we eerlijk en realistisch zijn”
De zaal reageert: kunnen de sociale voorzieningen niet in heel Europa worden opgekrikt om een stroom migranten naar Nederland te voorkomen? Piri antwoordt: “Laten we eerlijk en realistisch zijn. Alle landen moeten het ermee eens zijn als we een sociaal Europa willen creëren. De PvdA wil ook een inspanningsverplichting (5% werkloosheid) instellen op Europees niveau, maar ik ben bang we solidariteit verliezen.”

Het publiek vraagt zich af hoe we de problemen en de dilemma’s van arbeidsmigranten beter zichtbaar kunnen maken. Hoeijenbos wijdt uit: “De FNV probeert mensen te betrekken, maar de problematiek is soms zodanig zwaar dat mensen niet meer durven.  En de ledenaantallen kelderen drastisch. We moeten op zoek naar nieuwe mogelijkheden, en ik vind die lokaal. Maar ook op Europees en op nationaal niveau door de aansprakelijkheid en transparantie te vergroten kan er nogal wat veranderd worden.”

Nieuwe regels versus draagvlak en solidariteit
Koenig vraagt het panel om hun slotstatements en de reactie van het publiek. Volgens Kersten is het goed dat dit debat aangezwengeld is en dat er goede initiatieven ontstaan zijn. “We moeten beter nadenken over de liberalisering van markten en utopisch denken te vermijden. Nu vragen veel mensen zich af: Wat doet Europa nou eigenlijk?”  

img 987Piri wilde nog benadrukken dat er wel degelijk oplossingen zijn zoals het relatieve minimumloon en het versterken van de samenwerking tussen arbeidsinspecties, maar het moeilijk is om die doorgevoerd te krijgen. “Daar zouden meer sociaaldemocraten voor nodig zijn,” voegde ze met een knipoog toe.

Bruins geeft aan dat er draagvlak voor nieuwe regels moet zijn en dat die er nu nog niet lijkt te zijn in Europa, juist omdat er zoveel verschillen zijn tussen lidstaten. Daarom, voegt Hoeijenbos toe, zullen we het vooral ook sectoraal en lokaal moeten oplossen waarbij werknemers samenwerken met werkgevers. “Door maatschappelijk verantwoord te ondernemen kan er al veel bereikt worden.”

 Het publiek klapte instemmend. Veel kon er nog gezegd worden toen Koenig de borrel inluidde. Met de muziek van Mateusz en Rachel op de achtergrond en het Nieuwsuur debat met Europese lijsttrekkers live op tv, werd er dan ook nog lang nagepraat over het onderwerp.

En terwijl we kunnen terugkijken op een geslaagde avond, willen we ook alvast vooruitblikken naar het volgende Politiek Café op maandag 26 mei in Arnhem. Het thema is militaire interventies en we zullen met name ingaan op de Nederlandse missie in Mali. Mis het niet!

U kunt zich hier inschrijven. De sprekers zullen binnenkort via de website bekend worden gemaakt.

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl