Burundi “wegkijken is een grote fout”

In Burundi rinkelen steeds vaker alarmbellen door politieke spanningen. Een rapport van het Institute for Security Studies (ISS) wat deze maand uit kwam roept de internationale gemeenschap op om in actie te komen. In aanloop naar de presidentsverkiezingen van volgend jaar lopen spanningen tussen de regering en oppositie én tussen burgers onderling op.

Arusha overeenkomst
In Burundi heeft elf jaar een burgeroorlog gewoed. Van 1994 tot 2005 liepen de gemoederen hoog op tussen Hutu en Tutsi groepen in het land. In buurland Rwanda hebben deze spanningen in 1994 tot een genocide geleid. De twee landen zijn 46 jaar één staat geweest, tot 1962. Gedurende de burgeroorlog in Burundi zijn meerdere vredesonderhandelingen geïnitieerd, waaronder Arusha. In 2000 is deze overeenkomst gesloten tussen de regering en oppositiepartijen, wat moest leiden tot een einde aan het langlopende etnische conflict en de wortels moest vormen voor het opzetten van een democratisch systeem. Vanaf het begin is er kritiek op de Arusha overeenkomst. Zo geven Åshild en Becker aan dat er nooit wapenstilstanden zijn gesloten met grote rebelgroepen, waardoor de burgeroorlog gewoon doorging.

Sinds een verkiezingsboycot van de grootste oppositiepartijen in 2010 drijven de partijen steeds verder weg van de Arusha overeenkomst en lijkt deze irrelevant te worden. Ook de regering, onder leiding van president Nkurunziza en zijn partij Conseil national pour la défense de la démocratic-Forces pour la défense de la démocratie (CNDD-FDD), draagt hier aan bij door zich naar verluidt niet aan gemaakte afspraken met de oppositie te houden.

Momenteel is er niemand die de regering ter verantwoording kan roepen. Volgens het International Crisis Group (ICG) is dit normaliter weggelegd voor journalisten en activisten. Echter wordt deze groep onderdrukt door de regering waardoor zij deze taak niet naar behoren kan uitvoeren.

Al deze omstandigheden leiden er volgens Crisis Group’s Central Africa Project Director Thierry Vircoulontoe dat de Arusha overeenkomst “is vervangen door een één partij systeem, gekenmerkt door het einde van het dialoog tussen de oppositie en regerende partij, de autoritaire drijfveren van de regering en het hervatten van politiek geweld.”

Het ICG spreekt wel van kansen. Zo zijn er kleine initiatieven om de dialoog te hervatten. Om langdurige stabiliteit in Burundi te realiseren is een aantal dingen van belang volgens het ICG. Zo moeten politieke partijen de dialoog weer oppakken, moet pluralisme worden gegarandeerd bij de presidentsverkiezingen van 2015 en is steun voor een consensus transitie juridisch proces nodig. Internationale partners dienen op deze doelen te focussen.

Politieke spanningen
Naast kansen zijn er ook spanningen. Naar verluidt houdt regeringspartij CNDD-FDD zich niet aan de Arusha overeenkomst. Daarnaast wil president Nkurunziza zich graag herkiesbaar stellen in 2015. Een verzoek van de regering om een derde termijn voor de huidige president mogelijk te maken is afgewezen door het parlement. Echter laat de CNDD-FDD het hier niet bij zitten en houdt vast aan haar kandidaat. Om sterker te staan hebben een aantal oppositiepartijen na het boycotten van de 2010 verkiezingen een coalitie gevormd: de “Democratic Alliance for Change ADC-Ikibiri”. Een aantal oppositieleiders ging in ballingschap.

Het geweld tussen deze twee blokken blijft doorgaan, waarin ook gewapende groepen uit het oosten van de Democratische Republiek Congo zich mengen. In april kwamen lokale media met het nieuws dat er wapens waren gesmokkeld naar de jeugdbeweging van de regerende CNDD-FDD: de Imbonerakure, wat betekent ‘zij die ver zien’. Deze groep is beschuldigd van gewelddadig optreden tegen de oppositie, waaronder de moord op een jeugdleider van een oppositiepartij in februari.

Volgens lokale media zijn deze berichten afkomstig uit een vertrouwelijk VN rapport. De Imbonerakure wil nu een verontschuldiging van het VN veiligheidshoofd van het kantoor in Burundi: Paul Debbie. De regering gaat een stap verder en heeft Debbie uit het land verbannen. Andere diplomaten hebben de beslissing bekritiseerd, één van hen gaf aan dat het echte probleem hier niet mee wordt opgelost, helemaal niet nu Burundi weigert om aan een onafhankelijk onderzoek over de gesmokkelde wapens mee te werken, zoals de VN heeft verzocht.

Naast spanningen tussen politieke actoren kan ook de spanning tussen burgers onderling opnieuw oplaaien. Een rapport van het ICG vorig jaar gaf bijvoorbeeld aan dat het gevaarlijk is om te snel landhervormingen door te voeren, wat tot nieuwe conflicten kan leiden in rurale gebieden als bijvoorbeeld Hutu vluchtelingen gaan terugkeren naar het land dat nu tot Tutsis behoort.

Internationale reacties
Naarmate het geweld toeneemt komt er ook meer internationale aandacht voor de ontwikkelingen in Burundi. Zo heeft VN Secretaris-generaal Ban Ki-Moon zijn zorgen geuit en de regering gevraagd de zaak te onderzoeken. Het VN kantoor in Burundi, BNUB, heeft zojuist een plan opgezet om een dialoog tussen de verschillende partijen te creëren.

De Afrikaanse Unie, AU, heeft ook haar zorgen geuit over Burundi. Wat volgens Liesl Louw-Vaudran, consultant bij het ISS, een welkome verandering is, aangezien zij “normaal alleen achter de schermen met actoren samenwerken”. Boubacar Diarra, hoofd van het AU kantoor in Bujumbura, riep ook op tot dialoog, wat nodig is voor “respect van de inhoud en geest van de Arusha overeenkomst.”

ISS: “Ga over tot actie”
De geuite zorgen van de VN en AU heeft de internationale gemeenschap nog niet tot denken gezet over stappen om een eventuele toekomstige crisis te voorkomen. Dit geldt ook voor de regio zelf. Louw-Vaudran vraagt zich af hoe erg de situatie moet verslechteren voordat buurlanden zich voor Burundi gaan hard maken. Ondanks andere problemen in de regio mag Burundi volgens haar niet worden vergeten. In het Peace and Security Council Report van deze maand raadt het ISS de internationale gemeenschap aan om meer in actie te komen. Het rapport noemt tevens incidenten die hebben geleid tot de fragiele machtsbalans, waaronder het ontslag van oppositie vicepresident Bernard Busokoza door de president.

De internationale gemeenschap is door het rapport gewaarschuwd en moet nu aan de slag vindt Louw-Vaudran, want “wegkijken van de huidige gebeurtenissen is een grote fout".

Door Laura Ritter

Bronnen: International Crisis Group, PRIO Network, All Africa, Burundi Information, Al Jazeera, What's in Blue, BNUB, Institute for Security Studies

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl