Civil society onder druk in de OVSE-regio

Vorige maand vond in Warschau de jaarlijkse Human Dimension Implemention Meeting van de OVSE plaats. Hier komen delegaties van OVSE-landen samen om te praten over onderwerpen als fundamentele vrijheden, tolerantie en juridische en democratische randvoorwaarden voor het respecteren van mensenrechten. Dat verklaart dat de gangen bevolkt worden door NGO’s en andere maatschappelijke vertegenwoordigers die bij de officiële delegaties hun verhaal kwijt willen. De side-events van deze conferentie zijn elk jaar weer een indrukwekkend overzicht van wat er in de OVSE-regio gebeurt op het gebied van mensenrechten.

Repressie in Azerbeidzjan

Vorig jaar, in 2014, hield de Azerbeidzjaanse journaliste Khadija Ismailova een vlammend betoog voor mensenrechten in haar land. Ze vertelde over de gevangen mensenrechtenactiviste Leyla Yunus, die dezelfde dag nog in de gevangenis was geslagen. Ze noemde ook de repressie waar ze zelf aan onderhevig was en raakte in aanvaring met een vertegenwoordigster van de Azerbeidzjaanse regering, die ook in de zaal zat. Haar indrukwekkende relaas eindigde ze met de woorden dat het ook een kwestie van dagen kon zijn voordat ook zij gevangen gezet zou worden.

Dit jaar waren er opnieuw meerdere sessies gewijd aan mensenrechtsverdedigers in de OVSE-regio. Sasha Koulaeva van de mensenrechtenorganisatie FIDH verontschuldigde zich dat bij haar sessie geen Azerbeidjaanse activist aanwezig was. Alle activisten die zij en anderen de afgelopen jaren hadden laten overkomen naar de conferentie om over hun land te vertellen, zitten inmiddels vast. Ze blikte terug op de woorden van Ismailova vorig jaar, die toen één van de laatste activisten nog op vrije voeten was geweest. Slechts op één punt had Ismailova het mis gehad, stelde Koulaeva: het waren geen dagen geweest die haar nog in vrijheid restten, maar twee maanden. In de loop van dit jaar werden Leyla Yunus en haar man veroordeeld tot respectievelijk 8,5 en 7 jaar gevangenis. Ismailova moet voor 7,5 jaar achter de tralies. Zij zijn niet de enigen.

Groundhog Day in Wit-Rusland

Een iets positievere noot kwam van Ales Bialiatski, de Wit-Russische mensenrechtenactivist die vorig jaar furore maakte op de conferentie, nadat hij 3 maanden eerder onverwacht vrijgekomen. Dit jaar deed Wit-Russische president Alyaksandr Loekasjenka in aanloop naar de verkiezingen er nog een schepje bovenop door alle politieke gevangenen in zijn land vrij te laten, waaronder voormalig presidentskandidaat Mikalai Statkevich. Statkevich maakte dit jaar een zegetocht op de conferentie. Bialiatski was er ook en was bescheidener. Hoewel Koulaeva hem aankondigde als iemand met een positiever verhaal, bleef hij sceptisch. Natuurlijk was hij dolgelukkig met de recente vrijlatingen, maar volgens hem had Wit-Rusland vooral te maken met een Groundhog Day-effect: een onophoudelijke cyclus van arrestaties en vrijlatingen. Vandaag zijn we allemaal vrij, maar morgen kunnen we direct weer gevangen gezet worden. Ondertussen lijken de vrijlatingen vooral een briljante zet van Loekasjenka. Terwijl alle aandacht naar Azerbeidzjan, Oekraïne en Rusland gaat, heeft hij op 11 oktober vrijwel zonder enig protest opnieuw zijn herverkiezing verzekert en haalt hij de banden met Europa aan. Zo betekent het einde van politieke gevangenschap nog niet het einde van een dictatuur. 

Christie Miedema

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl