Corruptieschandaal Zuid-Afrikaanse president vlak voor verkiezingen

Op 7 mei gaan de Zuid-Afrikanen naar de stembus voor de vijfde democratische verkiezing sinds het einde van het apartheidregime in 1994. Vanaf dat moment is het African National Congress (ANC) aan de macht. Doordat de huidige president Jacob Zuma (ANC) in een corruptieschandaal is verwikkeld zullen de aankomende verkiezingen naar verwachting de meest competitieve worden sinds 1994.

President Zuma verwikkeld in corruptieschandaal
President Zuma, behorend tot het ANC, is in opspraak geraakt door een corruptieschandaal. Een 443 pagina’s tellend rapport getiteld ‘Secure in Comfort’ is gepubliceerd door advocaat Thuli Madonsela. Het rapport betreft  informatie over de verbouwing van het privé huis van de president in Nkandla. In november zei Zuma in het parlement deze kosten voor eigen rekening te nemen. Echter blijkt uit Madonsela’s rapport dat $23 miljoen aan belastinggeld aan de verbouwing is besteed.

In de afgelopen weken gingen ministers naar de rechter om te voorkomen dat het rapport werd gepubliceerd. De Zuid-Afrikaanse krant Mail & Guardian pikte het rapport op, wat tot veel ophef leidde onder de oppositie. Zij beschuldigen Zuma nu van corruptie.

Rapport over Zuma’s uitgaven
Madonsela’s rapport gaat over de verbouwing van het privé huis van de president in Nkandla. Volgens ambtenaren was dit nodig om de veiligheid van de president te garanderen. Madonsela spreekt van onder andere een nieuw bezoekerscentrum, amfitheater en zwembad. Dit heeft volgens haar niks met beveiliging te maken, maar is wel met belastinggeld betaald.

Naast Madonsela’s rapport kwam ook een ‘task team’ van de regering met een rapport waarin ze de president vrijstellen. De hoge uitgaven zijn namelijk te verwijten aan voormalige ambtenaren. Mail & Guardian wijst echter op een aantal tekortkomingen van dit rapport: belangrijke details missen.

Het rapport van Madonsela, dat zeven weken voor de verkiezingen uitkwam, is volgens haar niet politiek geladen. Madonsela “neemt slechts haar verantwoordelijkheden als ombudsman.” Ze belicht de situatie en wil dat Zuma een redelijk percentage van de gemaakte kosten terugbetaald.

Ammunitie voor oppositie
Ondanks dat het rapport voor Madonsela zelf niet politiek is geladen, is dat voor de oppositie wel het geval en kan het veel gevolgen hebben voor de aankomende verkiezingen. Lindiwe Mazibuko van de Democratic Alliance (DA) denkt erover om een parlementaire motie in te dienen en zo een onderzoek tegen Zuma te starten. Dit kan leiden tot zijn afzetting. Bantu Holomisa van de United Democratic Movement gaf aan dat “alleen de kiezers ANC kunnen stoppen, nu blijkt dat Zuma wéér ethische codes schendt en niet eens Zuid-Afrika op de eerste plek kan zetten.”

Het grootste gevaar voor de ANC is de DA. Partijleider Helen Zille wil graag een verkiezingsdebat tussen haar en Zuma op televisie, maar chter Zuma is hier niet toe bereid, aangezien Zille geen president is en volgens hem “met premiers moet debatteren; mensen van haar eigen niveau.”

ANC campagne: “ANC kiezers automatisch naar de hemel”
Het is niet de eerste keer dat de president negatief in het nieuws komt. Meer dan zevenhonderd zaken aangaande corruptie zijn tegen hem ingediend maar werden kort voor zijn verkiezing in 2009 ingetrokken.

Voor het ANC wordt het lastig om haar populariteit te behouden, de oppositie hoeft alleen maar het woord ‘Nkandla’ te noemen – het dorp waar Zuma’s complex staat – en de lading is meteen gedekt, aldus Justice Malala, politiek commentator.

Ook zal deANC lijst, samen met de andere lijsten, grondig worden onderzocht. Halverwege maart hebben alle partijen hun kieslijsten ingeleverd bij de Onafhankelijke Verkiezingscommissie. Tot aan de verkiezingen zullen deze lijsten worden onderzocht door de eigen partij, oppositie en het publiek. Het ANC heeft een integriteitcomité opgezet om de eigen partij te onderzoeken. Wil dit comité geloofwaardig overkomen zal zij ook Zuma stevig aan de tand moeten voelen. Secretaris-generaal Gwede Mantashe gaf op 20 maart aan dat dat mogelijk is als er noodzaak toe is. Niet alleen Zuma, maar alle partijleden kunnen ter verantwoording worden geroepen. Het rapport dient volgens Mantashe gebruikt te worden “als gids, niet als heksenjacht.” Resultaten van dit comité kunnen negatieve gevolgen hebben voor de gehele partij.

Het ANC heeft zich de afgelopen tijd op de religieuze Christelijke bevolking gericht, die de meerderheid vormt in Zuid-Afrika. Zo gaf Zuma in januari aan dat zelfs God verwacht dat het ANC regeert omdat het de enige organisatie is die bij de oprichting werd gezegend door pastoors. Hij zei dat mensen die op de ANC stemmen komen automatisch in de hemel. Vorige week gaf de Minister van Sport, Fikile Mbalula, nog aan dat mensen die tegen het ANC zijn tot het kwaad behoren.

Ondanks dat deze aanpak positief kan uitpakken voor het ANC blijft het rapport als een donkere wolk boven hen hangen. De oppositie heeft haar woordje klaar en vormt een serieuze bedreiging voor de regerende partij. Het ANC kwam op 19 maart met een officiële verklaring, waarin zij duidelijk maakten de kwestie te gaan onderzoeken en regelgeving te willen verbeteren. De hamvraag is of zij dit kunnen bewerkstelligen voor 7 mei, wat de aankomende verkiezingen zeer spannend maakt.

Door Laura Ritter

Bronnen: The Guardian I, Public Protector, The Guardian II, Mail & Guardian I, All Africa, Daily Maverick, Mail & Guardian II, Mail & Guardian III, Mail & Guardian IV, Mail & Guardian V, South Africa Government

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl