De EU-Afrika top en de boycot van Zimbabwe

Deze week vindt op 2 en 3 april de EU-Afrika top plaats in Brussel. De conferentie brengt meer dan 90 Europese en Afrikaanse landen samen onder het thema ‘Investeren in Mensen, Welvaart en Vrede’. De leiders zullen discussiëren over onderwerpen als vrede, veiligheid, economische belangen en investeringen, klimaatverandering en migratie. Voorgaande toppen vonden plaats in Caïro (2000), Lissabon (2007) and Tripoli (2010). In de aanloop naar de top is er nogal wat ophef ontstaan op initiatief van de Zimbabwaanse President Mugabe. Zijn vrouw Grace is namelijk vooralsnog een visum geweigerd door Brussel.

Zowel Robert als Grace Mugabe zijn sinds 2002 sancties opgelegd wegens schending van mensenrechten.  Het is voor hen niet mogelijk om naar een Europese lidstaat af te reizen. De Zimbabwaanse president mag wel naar internationale conferenties komen en kan zo dus toch de EU-Afrika top bijwonen die gepland staat voor 2 tot 3 april. Voor zijn vrouw Grace wordt echter tot op heden geen uitzondering gemaakt, aangezien zijn niet officieel aan de top deelneemt. Mugabe gaat daarom de top boycotten en heeft ook alle andere Afrikaanse landen opgeroepen  om hetzelfde te doen. Zuid-Afrika heeft daar al gehoor aangegeven: President Zuma heeft besloten niet naar Brussel af te reizen. 

Wat gaat de Afrikaanse Unie doen?
President Mugabe is de vicepresident van de Afrikaanse Unie. Hij had al eerder gedreigd de top te boycotten toen hij nog geen uitnodiging ontvangen had. Die is nu wel naar hem uitgegaan. Volgens de Zimbabwaanse Minister van Buitenlandse Zaken Simbarashe Mumbengegwi heeft de Afrikaanse Unie ook de andere Afrikaanse landen aangeraden niet naar Brussel te gaan. Hij zei dat de Vrede en Veiligheidsraad van de Afrikaanse Unie had beslist dat de Europese Unie een resolutie (welke is onduidelijk) van de Afrikaanse Unie schendt door te willen bepalen welk land er op de top mag komen.

Mugabe was namelijk ook furieus dat zijn Soedanese ambtsgenoot Omar Al-Bashir niet uitgenodigd was. Op 4 maart 2009 verkondigde het Internationaal Strafhof in Den Haag Al-Bashir te zullen vervolgen voor oorlogsmisdaden en misdaden tegen de menselijkheid in Darfur. Het was voor het eerst dat een zittend president door dit Strafhof wordt vervolgd. Ook de Arabische Democratische Republiek Sahara is niet uitgenodigd. Deze staat wordt door maar 49 landen erkend, maar is wel een lid van de Afrikaanse Unie. De staat heeft macht over een klein deel van de Westelijke Sahara. De ADRS claimt het hele gebied, maar het grootste gedeelte wordt bezet door Marokko. Marokko, dat geen lid meer is van de Afrikaanse Unie sinds 1984 toen ADRS werd toegelaten, is wél uitgenodigd door de EU. Dit was ook tegen Mugabe’s zere been, aangezien het voor hem bevestigd dat de EU probeert te bepalen voor de Afrikaanse Unie wie mee naar de top mag en wie niet.

De EU-ambassadeur in Zimbabwe Aldo Dell’Ariccia heeft volgens SW Radio Africa gezegd dat de EU nu afwacht of de Afrikaanse Unie het boycot dat Zimbabwe wil gaat aankondigen en doorzetten. Hij ontkende ook dat de vrouw van Mugabe expres niet wordt toegelaten om het Afrikaanse land een hak te zetten. ‘We hebben iedereen uitgenodigd die een rol kan spelen in de vergaderingen en de rest van het programma. De echtgenoten horen daar niet bij,’ aldus de ambassadeur.

De rollen omgedraaid: Britse boycot in 2007
In 2007 waren er ook al harde woorden gevallen toen de Britse minister-president Gordon Brown de Afrika-EU top boycotte omdat Robert Mugabe aanwezig zou zijn. Hij had toen ook besloten dat geen enkele Britse minister aanwezig mocht zijn.

De reden dat Brown niet met Mugabe rond de tafel wilde zitten was omdat hij verdacht werd van misdaden tegen de menselijkheid. Robert Mugabe is al sinds 1987 president van Zimbabwe nadat hij vanaf 1980 minister-president was. In zijn greep naar de macht vonden duizenden mensen de dood. Zijn landhervormingen zorgden ook voor een aanhoudende voedselcrisis. Als Britse ex-kolonie heeft Zimbabwe altijd een speciale plek ingenomen in het buitenlandbeleid van Groot-Brittannië, dat er voornamelijk op gericht was om de belangen van de blanke landbezitters te beschermen. Toen bleek dat Mugabe al die invloed ondermijnde en de economie steeds verder verslechterde, probeerde de Britten het tij te keren. Hier was Mugabe helemaal niet van gediend en ketste ieder inmenging af. In 2007 zei Brown dan ook: “Gezien de situatie van de afgelopen tien jaar en dat onze inspanningen om Zimbabwe te helpen steeds weer worden gedwarsboomd, is het voor ons niet mogelijk om deze top bij te wonen en met President Mugabe in gesprek te gaan.”

Huidige minister-president David Cameron is nu dan ook in een dilemma of hij wel moet gaan of niet. Het ministerie van Buitenlandse Zaken heeft wel duidelijk gemaakt dat ze het totaal niet eens zijn met de uitnodiging aan Mugabe.

Sinds 2004 heeft geen enkele Britse minister de Zimbabweaanse president ontmoet. Volgens Blessing-Miles Tendi, die schrijft voor de Guardian, zou Cameron de top niet moeten boycotten, omdat het hypocriet zou zijn. Andere leiders, zoals de Keniaanse en de Angolese president, kunnen ook in verband worden gebracht met schending van mensenrechten. Cameron zou pragmatische moeten zijn en in moeten zien dat betrekkingen aangaan met Zimbabwe de enige manier is om het land te beïnvloeden en een eind te maken aan dit diplomatieke conflict dat commerciële en historische banden in gevaar brengt.  

Hoe meer publiciteit, hoe beter
Het Zimbabwaanse nieuws medium ‘The Herald’ meldde ook dat Eritrea niet was uitgenodigd om aan de top deel te nemen. Zij uitten hun verbolgenheid en gaven aan dat de EU niet zomaar de landen kon uitkiezen die ze wilden, maar alle landen moest uitnodigen die deel zijn van de Afrikaanse Unie. Eritrea reageerde daar weer op dat er niets van waar was: ze zijn officieel uitgenodigd en sturen hun minister van Buitenlandse Zaken, terwijl ze benadrukken dat de relaties tussen Eritrea en de EU ‘warm en gezond’ zijn. Niet dat Zimbabwe daar wakker van ligt: hoe meer publiciteit voor haar oproep tot een boycot, hoe beter. Vooralsnog zijn er geen plannen om de top te verzetten of dat meerdere landen het Zimbabwaanse boycot zullen honoreren.

Door Merel Berkelmans

Bronnen: Africa Review, Foundation Max van der StoelTimes LiveHerald, SW Radio Africa, The Guardian I, Chatham House, The Telegraph, The Guardian II, Tesfa News  

Foto: AFP

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl