De Oorlog der Woorden

Op 9 en 10 november 2014 rapporteert NAVO generaal Philip Breedlove dat “Duizenden Russische troepen met colonnes tanks, artillerie en luchtverdedigingssystemen de Russisch-Oekraïense grens oversteken.” Deze rapporten worden bevestigd door NAVO Secretaris Generaal Jens Stoltenberg. Echter, hoewel dergelijke bewegingen volgens elke definitie een schoolvoorbeeld van militaire invasie volgen, durft men zulke woorden niet snel in de mond te nemen. Men vlucht liever in acrobatiek van semantiek voor woordgebruik zoals: “indringing” in plaats van “invasie.”

Ondertussen stijgen de spanningen tussen Rusland en het Westen en worden er steeds vaker incidenten met Russische strijdkrachten gemeld. Vooral rond de Baltische staten. Op 12 november kwam de VN Veiligheidsraad in spoedzitting bijeen om de laatste ontwikkelingen te bespreken.  

Ferme oorlogstaal in VN Veiligheidsraad
Waar men bij de VN doorgaans subtiele taal verwacht, omdat de meeste diplomatieke activiteiten immers toch buiten de schermen plaatsvinden, was daar bij deze spoedzitting weinig sprake meer van. Na een gedegen briefing over de laatste ontwikkelingen vanuit Kiev via live-videoconference gingen de VS (Samantha Power) en de UK (Sir Mark Lyall Grant) er met gestrekt been in: “Boven alle twijfel is het Rusland dat de soevereiniteit van Oekraïne bedreigt. Rusland dat troepen de grens over stuurt. En Rusland dat haar afspraken met het Minsk-Akkoord (overeenkomst wapenstilstand sinds 5 sept) niet nakomt.”

China karakteriseert de situatie als “stabiel” ondanks recente ontwikkelingen. De recente gas-deal tussen Rusland en Oekraïne (en EU, maar die noemde China niet) benoemt men positief. China benadrukt vooral inzet op constructieve dialoog in deze binnenlandse aangelegenheid. De gas-deal van $400 miljard (!) die Poetin eerder dit jaar met China sloot scheen voelbaar.

Echter, Litouwen kon zich hier niet verder van distantiëren - dit betrof alles behalve een ‘interne aangelegenheid’: “Dit is Ruslands oorlog tegen een Oekraïne dat lef heeft te kiezen voor een Europees pad. Opnieuw bevestigd in de laatste parlementaire verkiezingen! Moskou heeft die keuze, niet alleen te respecteren, maar ook te erkennen.” (Rusland heeft dat tot op heden nog niet formeel gedaan).

Verbale judo
Ten slotte kregen de afgevaardigden voor Rusland en Oekraïne het woord. Opvallend was dat de Oekraïense bijdrage (Mr. Yuriy Sergeyev) in het Engels was terwijl die van Rusland (Mr. Alexander Pankin) in het Russisch was.

Rusland opende met een scherp verzoek aan de voorzitter om deze VN-sessie vooral niet te laten ontaarden in een anti-Rusland PR-stunt. Vervolgens bleek weer dat Russen hun huiswerk pijnlijk goed weten te doen. Mr. Pankin presenteerde een gedetailleerd verhaal over de gebeurtenissen in Oost- Oekraïne, maar nu met de kritiek dat kritieke aspecten ontbraken in rapportages van de OVSE. Hun conclusie was dat Kiev, en niet Moskou, werk moest gaan maken om de Minsk-afspraken na te komen.

De afgevaardigde van Oekraïne was zo mogelijk nog venijniger in zijn opening: “in het Russisch bestaat er geen meervoudsvorm van het woord “waarheid,” maar wel van het woord “leugen,” en dat zien we ook als we kijken naar het Minsk akkoord.” Om na een stevig feitenrelaas te concluderen: “De Russische afgevaardigde heeft hier in de VN Veiligheidsraad vandaag bevestigd dat haar Regering geen enkele militaire hulp biedt aan de opstandelingen in Oekraïne. Betekent dit dan dus dat iemand anders, naast de Russische Overheid, militair materieel levert? Betekent dit dat Rusland, ondanks groeiende troepenopbouw, desondanks geen controle meer heeft over haar eigen grensgebied?”

Rusland ging hier niet verder op in, en sloot af dat de troepenopbouw langs de grens “voor niemand een probleem was: ze gingen immers nergens heen. Dergelijke emotionele suggesties zouden constructieve dialoog alleen maar in de weg staan.”

Op dit moment beëindigde de voorzitter het gebekvecht tijdens deze noodsessie van de VN. De hitte steeg tot het niveau uit de tijd van Andrej Gromyko, voormalig minister buitenlandse zaken van de USSR. Van Gromyko zei Henry Kissinger indertijd: “Als je een uur lang met Gromyko weet te overleven, pas dan mag je jezelf een diplomaat noemen.”

Een hete oorlog
Voor Oekraïne is het alles behalve een koude oorlog. Rusland ontkent in alle toonaarden dat het betrokken is, maar laat tegelijkertijd ook niet toe dat Oekraïne de opstandelingen onschadelijk maakt. Deze route leidt naar een situatie waarin Kiev geen controle meer heeft over zowel de Krim als Oost-Oekraïne. Ook recentelijk sloot Kiev publieke instituties en evacueerde haar personeel uit het oosten.

Voor de EU en de NAVO blijft het ondanks de inspanningen van duizenden diplomaten onduidelijk hoe de crisis verder verloopt. Ondanks duizenden slachtoffers en de eigen meldingen van invasie, is men terughoudend in woordkeuze. Het zal snel duidelijk worden hoe deze instabiliteit doorzet. Uiteindelijk zal Rusland niet alleen nodig zijn voor de oplossing in het conflict op lange termijn, maar ook op korte termijn voor de nodige gas- en steenkool leveringen voor elektriciteit in Oekraïne. Nu de winter voor de deur ligt heeft Moskou daarmee alle troeven in handen.

Het volledige uitgewerkte verslag van deze spoedsessie van de VN Veiligheidsraad kunt u hier vinden.

Door Ernstjan van Doorn

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl