De Panama Papers: zes dingen die je moet weten

Twitter loopt over en de kranten staan er vol van: de Panama Papers. Meer dan elf miljoen documenten van het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca zijn gelekt en dat heeft de discussie over belastingontwijking weer nieuw leven ingeblazen. Zowel in Nederland als in de EU, klinkt een sterk geluid dat belastingontwijking moet worden aangepakt. Pierre Moscovici, de Eurocommissaris van Economische en Financiële Zaken, noemt de openbaringen in de Panama Papers een 'absoluut schandaal'. Wat zijn de Panama Papers? Hoe wordt belasting ontweken? Wie worden geraakt door belastingontwijking? Wat is de rol van Nederland hierin? Wat gebeurt er om belastingontwijking tegen te gaan?En bovendien, hoe nu verder?

Wat zijn de Panama Papers?

De Panama Papers zijn vertrouwelijke documenten van het Panamese advocatenkantoor Mossack Fonseca. Deze document  zijn onderzocht door een collectief van ruim driehonderd journalisten uit meer dan zeventig verschillende landen. Dit zeer omvangrijke datalek onthult de banden tussen meer dan 200.000 bedrijven gelegen in zogenaamde belastingparadijzen en politici, sterren en topsporters.

Hoe wordt belasting ontweken?

Mossack Fonseca is een juridisch advieskantoor dat wereldwijd vennootschappen opzet in landen met een gunstig fiscaal klimaat, de zogenaamde belastingparadijzen. Door zich te vestigen in een land met een gunstig fiscaal klimaat, hoeven  (internationale) bedrijven en particulieren beduidend minder belasting af te dragen dan in hun thuisland. Op deze manier kunnen zij miljoenen besparen.

Panama is extra aantrekkelijk voor belastingontwijkers door de strikte financiële geheimhouding in het land. De betrokken partij wordt juridisch beschermd en het is haast onmogelijk om de ‘echte’ eigenaar van kapitaal te achterhalen, waardoor geen belasting kan worden geheven door het thuisland.

Naast de omvang van dit datalek, is verrassend aan de Panama Papers dat ze aantonen dat niet alleen multinationals constructies gebruiken om belasting te ontwijken, maar ook welvarende particulieren en zelfs politici.

Wie worden geraakt door de belastingontwijking?

Volgens John Christensen, oprichter van Tax Justice Network, wordt iedereen geraakt door belastingontwijkend gedrag van de welvarende particulieren en multinationals. De gewone burger betaalt volgens hem al decennia hogere btw-tarieven om de inkomsten die de Nederlandse staat hierdoor misloopt, te compenseren.

Echter, Christensen geeft aan dat ontwikkelingslanden het hardst getroffen worden. Uit onderzoek van UNCTAD in 2015 komt naar voren dat ontwikkelingslanden jaarlijks US$ 100 miljard aan belastinginkomsten mislopen door belastingontwijking van multinationals. Het huidige Europese en Nederlandse belastingstelsel maakt het mogelijk dat belasting op grote schaal ontweken kan worden.

Wat is de rol van Nederland hierin?

De Nederlandse minister van Financiën, Jeroen Dijsselbloem, erkent dat Nederland 'onderdeel is van het probleem’ en zodoende ook onderdeel van de oplossing moet worden. Zoals alom bekend, is het fiscale klimaat in Nederland gunstig voor multinationals. Dit heeft o.a. tot gevolg dat er in 2015 circa 15 000 brievenbusfirma’s in Nederland waren gehuisvest. Een brievenbusfirma is een vennootschap dat uitsluitend om fiscale redenen in een bepaald land gevestigd is en verder in het vestigingsland niet actief is. Ook in de Panama Papers worden verscheidene Nederlandse brievenbusfirma’s genoemd die belastingontwijking van bedrijven en particulieren mogelijk maken.

Wat gebeurt er om belastingontwijking tegen te gaan?

Op 12 april 2016 publiceerde de Europese Commissie een voorstel om met behulp van ‘country-by-country reporting’ belastingontwijking te bestrijden. In het voorstel verplicht multinationals met activiteiten in de EU om te rapporteren over aspecten, zoals  winst, belastingafdrachten, en activiteiten in ieder EU lidstaat en nog te definiëren belastingparadijzen. Echter, deze verplichtte ‘country-by-country reporting’ geldt alleen voor multinationals met een jaarlijkse omzet van meer dan 750 miljoen euro. Dit betekent in de praktijk dat 85 tot 90% van de multinationals niet hoeft te rapporteren.

Tax Justice Nederland noemt het nieuwe voorstel ‘een wassen neus’, want multinationals hoeven geen informatie openbaar te maken over belastingactiviteiten in landen buiten de EU. Hierdoor blijft het onduidelijk waar multinationals hun winst maken buiten de EU en profiteren ontwikkelingslanden niet van dit voorstel. Ook zorgt de hoge drempeleis dat slechts een klein deel van de multinationals rapporteert over hun winsten en belastingafdrachten.

Hoe nu verder?

Fair Politics, het lobbyprogramma van de Foundation Max van der Stoel (FMS), is verheugd dat belastingontwijking aandacht krijgt in de media en het Europese en Nederlandse parlement. Echter,  het nieuwe voorstel van de Europese Commissie is te veel gefocust op de EU waardoor de belangen van ontwikkelingslanden onvoldoende worden meegenomen. Daarom beveelt Fair politics het volgende aan de Europese Commissie aan:

  • Het is van belang dat Nederland scherpere eisen stelt aan brievenbusfirma’s die in Nederland actief zijn;
  • EU lidstaten, en in het bijzonder Nederland, moeten zich sterk maken voor wereldwijde ‘country-by-country reporting’ in alle sectoren, waarbij bedrijven moeten aangeven waar ze hun winsten en belastingen afdragen;
  • De Europese Commissie dient drempeleis van een jaarlijkse omzet van 750 miljoen euro, voor multinationals te verlagen.

De Panama Papers hebben het belastingdebat opnieuw leven ingeblazen. Hopelijk zet deze discussie door en zetten de Europese Commissie en de Nederlandse overheid zich in om o.a.  bovenstaande beleidsaanbevelingen uit te voeren, zodat meer  transparantie over belastingheffing gerealiseerd kan worden met  uiteindelijk een eerlijk wereldwijd belastingsysteem als resultaat. Wil je in actie komen? Teken dan de petitie van Tax Justice Nederland.

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl