Eenheidsregering Zuid-Soedan in zicht?

Op 10 juni zijn de Zuid-Soedanese regering en rebellen het eens geworden: de burgeroorlog moet ten einde komen en binnen zestig dagen dient een eenheidsregering te zijn gevormd. Ondanks vreugde onder beide partijen is er ook terughoudendheid doordat eerdere vredesdeals zijn geklapt.

De zojuist gemaakte afspraken
President Salva Kiir en rebellenleider Riek Macher spraken elkaar in Addis Ababa, Ethiopië. Volgens de Ethiopische premier, Hailemariam Desalegn, hebben Kiir en Macher besloten “zich volledig te wijden” aan de eerder getekende overeenkomsten, alle onderhandelingen binnen zestig dagen af te ronden en vervolgens een eenheidsregering te vormen. Hun laatste gesprek was op 9 mei, toen Kiir en Macher een wapenstilstand tekenden. Echter werd deze binnen een paar uur door beide partijen geschonden.

De meeting op 10 juni komt niet uit de lucht vallen. De Intergovernmental Authority on Development (IGAD) voor “vrede, welvaart en regionale integratie” in Oost-Afrika, heeft gedreigd met sancties en gaat zelf interveniëren mochten de Zuid-Soedanese leiders hier niet toe in staat zijn. Dit is de eerste keer dat buurlanden dreigen met sancties, zoals de VS al eerder deed. Dit kan zijn vanwege de “toenemende frustratie en angst dat de onrust overslaat naar de bredere regio.” Ook president Yoweri Museveni van Oeganda sprak met president Kiir en beloofde de Oegandese troepen  - die pro Kiir zijn - terug te trekken uit Zuid-Soedan.

In de overeenkomst moet ook staan dat “ernstige misdrijven moeten worden berecht” en “geen amnestie mag worden verleend,” beargumenteert Human Rights Watch (HRW). Zij schreven een brief naar de bemiddelaars om het belang hiervan duidelijk te maken. Volgens Daniel Bekele, directeur Afrika bij HRW, zijn de wortels van het huidige conflict te vinden in het ontbreken van rechtvaardigheid voor ernstige misdrijven tijdens eerdere conflicten. De wens van HRW komt overeen met internationale afspraken, die ook door Zuid-Soedan zijn geratificeerd. Het is nog onduidelijk of de wens van HRW in de overeenkomst tussen Kiir en Macher is opgenomen.

Het verloop van het conflict
Over het ontstaan van het conflict berichtten wij eerder. Ondertussen zijn duizenden mensen vermoord en zijn meer dan 1.3 miljoen mensen hun huis ontvlucht. Volgens de VN kunnen vier miljoen mensen op de rand van uithongering staan: door het geweld kan men namelijk vrijwel niets zaaien. In april slachtten rebellen honderden burgers af in de olierijke stad Bentui, waardoor de angst voor een genocide groeide.

Naast deze problemen duikt volgens de VN een nieuw probleem op: spijbelen. Kinderen offeren onderwijs op om in bomen te klimmen voor voedsel. Deze boomtoppen zijn tot 23 meter hoog, wat tot ongelukken kan leiden. Volgens Jockshan Foroh, onderwijs officier van de VN Vluchtelingenorganisatie, is het aantal scholieren met tienduizend gedaald in het afgelopen jaar en volgen nu zo’n twintigduizend kinderen onderwijs.

Wat nu?
De zojuist gemaakte afspraken komen voor veel mensen onverwachts. Zo gaf Jort Hemmer, werkzaam bij Clingendael, aan dat “de kopstukken van de strijd lijken op dit moment niet geïnteresseerd in een politieke oplossing.” Dit omdat er voor beiden nog mogelijkheden lijken te zijn “om winst te behalen op het slagveld.” Toch is er nu, een kleine week later, een overeenkomst gepresenteerd.

Daadwerkelijk de vrede bewaren is niet gemakkelijk. Zuid-Soedan was voordat het huidige conflict uitbrak ook al “enorm verdeeld, met ontzettend veel verschillende etnische groepen,” aldus Hemmer. Vaak wordt er gesproken over de oorlog tussen Soedan en Zuid-Soedan, maar “Zuid-Soedan is ook met zichzelf in gevecht geweest.” Hier maakte het Noorden handig gebruik van, door bijvoorbeeld de ene etnische groep wel te bewapenen en de andere niet. Uiteindelijk bereikte de Zuid-Soedanese elite een vorm van consensus omdat zij een gemeenschappelijk doel hadden: onafhankelijk worden. Op het moment dat dit was bereikt hadden de groepen opnieuw weinig gemeen, waardoor de problemen doorgingen. Ondanks dat twee etnische groepen, geleid door Kiir en Macher, nu een overeenkomst hebben bereikt is het nog de vraag in hoeverre iedereen zich hieraan gaat houden.

Ondanks de terughoudendheid over het slagen van vrede zijn er wel verbeteringen ten opzichte van eerdere overeenkomsten. Zo gaf Macher’s woordvoerder James Gatdet Dak aan dat eerst de oorzaken van het conflict worden besproken – en hopelijk opgelost - voordat een eenheidsregering wordt gevormd.

Door Laura Ritter

Bronnen: The Guardian, Intergovernmental Authority on Development, Sudan Tribune, Human Rights Watch, Foundation Max van der Stoel I, Foundation Max van der Stoel II, The UN Refugee Agency, Nu
Foto: BBC

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl