#ElectricYerevan non-stop protesten in Armenië: “Dit is geen Maidan!”

Door Marina Ohanjanyan, project manager FMS

Sinds 19 juni wordt er geprotesteerd in de Armeense hoofdstad Yerevan en sinds 22 juni gebeurt dit non-stop: demonstranten blijven dag en nacht op straat, spelen muziek en maken schoon onder het toeziend oog van de ME. Een poging om ze uiteen te drijven heeft er alleen toe geleid dat zich nóg meer mensen bij het protest aansloten. Buitenlandse media vergeleken de protesten al snel met de Oekraïnse Maidan, iets waar de demonstranten niet blij mee zijn. Via alle mogelijke kanalen laten ze de wereld weten: dit is geen revolutie, we zijn niet uit op een Maidan.

Het protest

De aanleiding voor het protest is het plan om de elektriciteitsprijs per 1 augustus met 16% te verhogen. De Armeense regering kreeg dit verzoek van de beheerder van het Armeense elektriciteitsnetwerk (ENA), een dochteronderneming van het Russische staatsbedrijf Inter RAO Unified Energy Systems (UES). ENA  - dat een monopolie heeft in Armenië – beweert dat het zonder de prijsverhoging haar enorme schulden niet kan aflossen. Maar de oppositie en de bevolking zijn van mening dat de schulden het gevolg zijn van mismanagement en corruptie. Als bewijsvoering wordt gewezen op zowel bedrijfsuitgaven via schimmige contracten als de exorbitante salarissen en luxueuze levensstijl van het management.  “En het volk moet daar alwéér voor opdraaien?” aldus een demonstrant. Dit is de derde keer in vier jaar tijd dat de elektriciteitsprijzen omhoog gaan, vooral voor de armere groepen is dat een enorme aanslag op het inkomen. Volgens een demonstrant is de gemiddelde elektriciteitsrekening inmiddels hoger dan het maandelijkse pensioen.

Op 19 juni organiseerde de speciaal hiervoor opgezette beweging ‘No To Plunder’ – overigens niet gelieerd aan politieke partijen of NGO’s -  een demonstratie tegen de prijsverhoging. De beweging stelde de regering een ultimatum: als de plannen vóór 22 juni niet van tafel zijn lopen we naar het presidentiële paleis. Aldus geschiede. Op 22 juni werd de mars door politiekordons gestopt op Baghramyan Avenue, een hoofdstraat in Yerevan waar tevens het presidentieel paleis staat. De demonstranten hielden daar vervolgens een sit-in en weigerden weg te gaan voordat de regeringsplannen van tafel waren. Een voorstel van de president om enkelen van hen te ontmoeten werd niet geaccepteerd en een grote groep bleef op straat gedurende de nacht. Rond 6 uur ‘s ochtends dreef de ME met behulp van een waterkanon de demonstranten op gewelddadige wijze uiteen. 237 mensen werden gearresteerd, meer dan 20 raakten gewond. Maar in plaats van dat het de demonstranten afschrikte, motiveerde deze actie hen juist: de volgende dag kwamen er veel meer mensen naar Bagramyan Avenue,  die sindsdien weigeren te vertrekken. Er zijn barricades opgetrokken van vuilniscontainers, en elke dag zijn er zo’n 15.000 tot 20.000 mensen, voor een klein land als Armenië enorm veel.

“Meer een festival dan een protest”

De drijvende kracht achter het protest zijn jonge activisten van de zogenaamde ‘generatie van de onafhankelijkheid’ een groep die grotendeels niet alleen geboren is na de val van de Sovjet-Unie, maar vaak zelfs de jaren ’90 – die in Armenië gepaard gingen met een diepe economische crisis en een oorlog met buurland Azerbeidzjan – grotendeels niet bewust heeft meegemaakt. Deze groep wordt gekenmerkt door een veel hogere mate van politieke betrokkenheid en maatschappelijk activisme dan voorgaande generaties en een schijnbaar totaal gebrek aan angst voor mogelijke repressies. De autoriteiten weten dan ook niet goed wat ze met deze jongeren aan moeten. Gedurende de afgelopen 5 jaar hebben de activistische jongeren zich steeds meer gemanifesteerd. Door middel van een aantal uiterst succesvolle maatschappelijke campagnes wisten ze de regering meerdere malen te dwingen van haar plannen af te zien. Voorbeelden hiervan zijn de campagnes tegen het verhogen van de prijs van openbaar vervoer in Yerevan, voor het redden van een bos en tegen het dichtbouwen van een park. Een overkoepelend thema voor deze campagnes, is ‘ownership’ : “wij zijn de bazen van ons land.” Nog opvallender  is dat het ze bijna elke keer gelukt is om de rest van de bevolking te enthousiasmeren en zelfs mee te krijgen in hun acties. Daarbij hebben arrestaties of zelfs fysieke aanvallen nooit enig effect gehad, ze kwamen vaak alleen maar uitdagender terug.

Het huidige protest lijkt tot op heden een hoogtepunt te zijn. De sfeer op Bagramyan Ave is erg goed: er is veel hoop en enthousiasme, mensen uit de hele stad brengen eten en drinken, er is muziek en gezang, er wordt gedanst, en de menigte is erg divers: man en vrouw, jong en oud, gezinnen met kleine kinderen etc. Het is dan ook geen wonder dan één van de demonstranten Twitterde: “Dit lijkt meer een festival dan een protest!” Creativiteit viert hoogtij. Zo heeft het protest al een logo: een lampje met een opgestoken middelvinger erin; verwijzend naar de ondertussen bekendste foto van het protest, een jongeman die twee opgestoken middelvingers aan de politie laat zien terwijl de waterkannonen op hem en degenen naast hem inslaan. De dag erna kwamen veel jongeren opdagen met zwembandjes om en duikbrillen op. Terwijl ze het politiecordon naderden riepen sommigen: “het is een beetje warm, hebben jullie wat water?”  

Een Maidan?

Ondertussen lopen er veel journalisten rond bij de demonstratie, ook uit het buitenland. Veel van hen zien dit graag als een beginnend ‘Maidan’, de demonstranten maak je daar echter niet blij mee: ze houden vast aan hun oorspronkelijke eis en vermijden en ontkennen stellig elke referentie naar de Maidan in Oekraïne. Dit is te verklaren door de grote angst voor de gevolgen van die, ondertussen beruchte, ‘Maidan-revolutie’ en de angst voor een Russische reactie. Er wordt steeds weer op gehamerd dat dit protest absoluut niet anti-Russisch is. Mocht Rusland dit namelijk anders zien, dan hebben de demonstranten - en heel Armenië – een groot probleem: de dichtstbijzijnde Russische militaire basis is op slechts een uur rijden van Yerevan.

Russische staatszenders brengen het protest nu al als een door de VS gefinancierde poging tot een coup. Het enige dat ze daar echter mee bereiken in Armenië is het openen van de ogen van veel Armeniërs voor de onwaarheden die zij verspreid(d)en. Nu er leugens over henzelf worden verkondigd, staan veel Armeniërs stil bij de Russische berichtgeving over Oekraïne en kijken hier met zeer kritische ogen naar. Dit zou in de toekomstinteressante gevolgen kunnen hebben voor de houding van de Armeense bevolking richting Poetin’s Rusland, ongeacht hoe deze protesten aflopen.

Electric Yerevan

Het is nog niet duidelijk of de demonstranten hun doelen bereiken, maar hun ‘record’  is in ieder geval erg goed: elke soortgelijke campagne van de afgelopen jaren heeft haar doelen bereikt. De vraag is of de regering dat wéér laat gebeuren. President Sarkisian houdt zich op de achtergrond. Hij is momenteel op bezoek in Brussel, dus wellicht wordt een nadere reactie uitgesteld tot hij terug is. Tot nu toe hebben de demonstranten hun best gedaan om het protest vreedzaam te houden: behalve de vuilniscontainers is er geen enkele poging gedaan om zichzelf te beschermen, laat staan te bewapenen. Er wordt regelmatig met de politiemensen gepraat of zelfs gevoetbald en alles wordt er aan gedaan om het niet te laten escaleren. Maar weggaan zullen ze ook niet. Als de politie toch een aanval inzet, bestaat wél de kans dat de boel escaleert met gevolgen die moeilijk te voorspellen zijn. De regering heeft gedreigd dat als de prijzen niet omhoog gaan, er elektriciteitsstoringen zullen komen. Als de autoriteiten deze weg kiezen dan duidt dat er misschien op dat geweld vooralsnog niet (meer) serieus wordt overwogen. 

In elk geval zal dit protest als een verdere leerschool dienen voor de jonge activisten, die steeds professioneler en effectiever lijken te worden. Eén ding is zeker: they’re here to stay, en dat geeft de Armeense maatschappij en democratische ontwikkeling veel hoop.

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl