Groot verlies sociaaldemocraten (SDP) in Bosnië is een kans voor interne partijdemocratie

Op zondag 12 oktober gingen de stemgerechtigden van Bosnië-Herzegovina (BiH) voor de 7e keer sinds het einde van de burgeroorlog in 1995 naar de stembus om de parlementen van de centrale staat, Republika Srpska (RS) en Moslim-Kroatische Federatie (FBiH) te kiezen. Daarnaast werden drie roulerende presidenten gekozen: een Moslim (Bakir Izetbegović, Partij van Democratische Actie, SDA), een Kroaat (Dragan Čović, Kroatische Democratische Unie, HDZ) en een Serviër (Mladen Ivanić, kandidaat van de Partij voor Democratische Vooruitgang and Servische Democratische Partij). De belangrijkste conclusies: de massale straatprotesten van februari 2014 hebben niet voor grote politieke verschuivingen gezorgd, 19 jaar na de oorlog stemt men nog steeds langs de etnische lijnen, in RS wordt voor het eerst sinds 2006 echt getornd aan de macht van de president Dodik en de sociaaldemocraten (SDP) hebben flink verloren. In het onderstaande zal ik verder ingaan op het laatstgenoemde.

De opmars en nederlaag van de SPD
In 2010 boekte de SPD, enige multi-etnische partij van betekenis, een geweldig resultaat: een kwart van de stemmen in zowel het parlement van de Federatie als op nationaal niveau. Terwijl alle partijen tijdens de 2010 campagne, als vanouds, elkaar probeerden te overtreffen in nationalistische retoriek kwam de SDP met concrete voorstellen om o.a. in onderwijs, zorg en werkgelegenheid te investeren. Veel stemmers hadden genoeg van lege nationalistische retoriek en hoopten dat de SDP verandering zou brengen. Om te regeren moest SDP echter een coalitie vormen en compromissen sluiten met nationalistische partijen. In oktober 2014 is de partij afgerekend (10% van de stemmen) voor het uitblijven van de verandering. Een deel van de hoogopgeleide stedelingen, die in 2010 massaal op SDP stemden, zochten hun toevlucht bij de Democratische Front (DF), van voormalig SDP vicevoorzitter Željko Komšić, die 13% van de stemmen haalde in de FBiH parlement en 15% in het nationale parlement. In 2010 werd Komšić als SDP kandidaat gekozen tot Kroatische lid van de presidentschap. Na onenigheid met de partijleider Zlatko Lagumđžija verliet hij in 2012 de partij en richtte DF op. De onenigheid tussen de twee partijbonzen had te maken met de afwezigheid van interne partijdemocratie. Lagumđžija, leider van de SDP sinds 1997, had een stevige greep op de partij en duldde weinig tegenspraak.

Transparantie en interne partijdemocratie
De grote nederlaag van de SDP is pijnlijk omdat er een sterke multi-etnische partij nodig is in verdeelde Bosnië, een partij die haar politiek niet staaft op etnische verschillen maar vecht om de structurele problemen in het land op te lossen, zoals: werkloosheid (boven de 40%), corruptie en zwakke rechtsstaat en ongelijkheid. Een grote nederlaag is echter ook een moment op de partij te veranderen en te verbeteren en daarin heeft de SDP de eerste stappen al gezet. Op 6 december wordt een buitengewoon partijcongres gehouden die een nieuwe leider en partijorganen zal kiezen. Lagumđžija heeft aangegeven zich niet kandidaat te zullen stellen. Daarnaast zullen de statuten worden aangepast om de partij van binnen uit democratischer te maken en naar buiten toe meer open te stellen.

Het verbeteren van de interne partijdemocratie zal de komende jaren hoog op de agenda van de politieke partijen in Westelijk Balkan staan. Dit heeft niet alleen te maken met de politieke hervormingen die de Europese integratieproces met zich meebrengt, maar zeker ook met de bewustwording onder de politieke elite dat interne partijdemocratie van belang is voor de geloofwaardigheid en het voortbestaan van hun partijen. De meeste leiders van de politieke partijen in de regio zijn aan de macht sinds het einde van het uiteenvallen van Joegoslavië. De sociaaldemocratische Democratische Partij (DS) in Servië zette in 2012 de trend door redelijk soepel van leider te wisselen en partijleden meer macht te geven. Daarvoor was dit alleen de praktijk in EU-lidstaten Kroatië en Slovenië. SDP in Bosnië heeft de kans om door middel van meer transparantie, zeggenschap en democratie weer een brede volksbeweging te worden die de sociaaldemocratische waarden gaat omzetten in politiek.  

Op de website europeanforum.net kunt u volledige uitslagen en analyse zien van de verkiezingen in Bosnië-Herzegovina van 12 oktober 2014

Door Danijel Tadic, FMS projectmanager

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl