Het Macedonische conflict - Een vergeten oorlog op de Balkan

Tijdens de Kosovo-crisis in 1999 was er veel interesse voor de Balkan in de media. Er werd vooral geschreven over de haat en nijd tussen Albanezen en Serviërs. Over Macedonië ging het toen nog niet en dat was toch wel enigszins vreemd, daar etnografische kaarten ons leerden dat in Macedonië ook Albanezen en Slaven gezamenlijk in één land woonden. Waarom kwam het in Macedonië niet eveneens tot onrust, net als op de rest van de Balkan het geval was geweest?

Westerse verantwoordelijkheid
Helaas was het in 2001, nog geen twee jaar na de Kosovo-crisis, inderdaad ook in Macedonië raak. Daar was in de media echter niet veel over te vinden. Feit is dat het conflict ondergesneeuwd raakte, waarschijnlijk door de vele strijdtonelen elders op de Balkan. In dit Macedonische conflict  diende het westen uit historisch oogpunt de hand in eigen boezem te steken. Het nationalisme en het streven naar de etnisch homogene natiestaat waren namelijk het gevolg van westerse ideeën uit de Verlichting. Dat deze ideeën überhaupt in Macedonië toegepast konden worden, had bovendien ook een westerse oorzaak: op het congres van Berlijn en tijdens de vredesbesprekingen van Versailles werden de scheidslijnen op de Balkan bepaald, wat tot gevolg had dat de Albanezen en Macedoniërs samen in één staat kwamen te wonen.

Nationalistische gevoelens
Naast de Balkanoorlogen en de invloed van het communisme, had de verdeel-en heerspolitiek van Tito een belangrijke uitwerking op de nationalistische gevoelens onder de inwoners van Macedonië. Deze toegenomen gevoelens bij de Macedoniërs en de Albanezen vormden een belangrijke oorzaak voor de interetnische problematiek. Vooral onder Macedoniërs waren deze gevoelens in de loop der eeuwen flink versterkt, met name dankzij het langdurige wachten op internationale erkenning van de staat Macedonië. Ook de Albanese nationalistische gevoelens namen toe, vooral geïnitieerd door de Kosovo-oorlog en versterkt door de ongelijke inkomensverdeling, een te centralistisch bestuur, de onevenredige vertegenwoordiging van Albanezen in staatsorganen, de status van hun eigen taal en onderwijs en de alom aanwezige  discriminatie.

Economische oorzaken
Ook speelden economische oorzaken en verhoudingen een rol bij het Macedonisch conflict. In het voormalig Joegoslavië was Macedonië voor een groot deel afhankelijk van het geld van Tito’s Federale Kredietfonds. Met de onafhankelijkheid viel deze geldbron weg en kende Macedonië grote economische problemen. Het langzame proces van internationale erkenning, de problemen met Griekenland, de handelsboycotten tegen Joegoslavië en de Kosovo-oorlog brachten de Macedonische economie vervolgens tot de rand van de afgrond. De maatschappij werd door de economische malaise instabieler en etnische intolerantie nam toe, mede omdat Albanezen en Macedoniërs elkaar de schuld gaven van de laagconjunctuur. Olie- en geldbelangen hadden ook nog hun invloed op de etnische verhoudingen. Dit onder andere in de vorm van plannen om een oliepijplijn (‘Crude Pipeline 7’) over het grondgebied van Macedonië en vervolgens Albanië aan te leggen.

Tot slot droegen zowel de Macedonische als de internationale politiek medeverantwoordelijkheid voor het etnische geweld. Interne corruptie en verkeerde politieke beslissingen in combinatie met een internationale gemeenschap die de infiltratie van het UCK vanuit Kosovo in Macedonië niet voorkwam deden het etnische geweld oplaaien.

Oplossing
De kern van het Albanees-Macedonische probleem was uiteindelijk toch vooral het gegeven dat twee totaal verschillende culturen in één staat gescheiden naast elkaar leefden. De Albanees-Macedonische samenleving was langs etnische scheidslijnen verregaand gepolariseerd en intolerant. De oplossing ligt in het verminderen van deze polarisatie tot minstens een vorm van vreedzame co-existentie. Dit zal nog het nodige geduld vereisen. Het ‘vredesakkoord van Ohrid’ was in ieder geval een eerste stap in de goede richting, hoewel door de meeste Macedonische burgers een volgend conflict tussen Albanezen en Slaven als haast onvermijdbaar wordt beschouwd.

Door Rolf C. van Benthem

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl