Historische uitspraak Hooggerechtshof Kenia: verkiezingsuitslag ongeldig

Een maand na de uitslag heeft het Keniaanse Hooggerechtshof de verkiezingen van 8 augustus ongeldig verklaard. Binnen zestig dagen moeten er nieuwe presidentsverkiezingen worden gehouden. Deze zijn op dit moment gepland voor 17 oktober. Nooit eerder verklaarde een rechtbank in Afrika de uitslag van presidentsverkiezingen ongeldig.

Zittend president Kenyatta wint Keniaanse presidentsverkiezingen

Met 8,2 miljoen stemmen werd zittend president Uhuru Kenyatta (Jubilee Party of Kenya) op 8 augustus de winnaar van de presidentsverkiezingen. Zijn uitdager Raila Odinga (Orange Democratic Movement) kreeg 6,8 miljoen stemmen. Odinga stapte naar het Keniaanse Hooggerechtshof om deze uitslag aan te vechten. Hij beschuldigde de kiescommissie (de IECB) van fraude bij het tellen van de stemmen.

Het was niet voor het eerst dat oppositieleider Raila Odinga aan het kortste eind trok tijdens de verkiezingen. Hij deed al drie keer eerder een gooi naar het presidentschap. Het was ook niet voor het eerst dat hij naar de rechtbank stapte om de geldigheid van de verkiezingsuitslag aan te vechten. In 2013 waren er problemen met het digitale kiessysteem en werd er overgegaan tot het handmatig tellen van de stemmen. Odinga stelde dat er gefraudeerd was en dat de uitslag ongeldig moest worden verklaard. De rechtbank gaf hem toen geen gelijk.

Uitslag teruggedraaid

Ditmaal oordeelde het Hooggerechtshof anders. De IECB heeft zich bij het tellen van de stemmen schuldig gemaakt aan ‘onrechtmatigheden en onregelmatigheden’, zo stelde opperrechter David Maraga. De rechtbank verklaarde de uitslag daarom ongeldig en gaf de IECB de opdracht om binnen 60 dagen nieuwe verkiezingen te laten plaatsvinden, geheel in overeenstemming met de Grondwet en met ander toepasselijk recht.

De rechtbank zal uiterlijk 22 september bekend maken met welk bewijs ze deze beslissing heeft gemaakt. Volgens de oppositie is er ingebroken in het digitale systeem dat de IECB gebruikte om de stemmen te verwerken. Zo zouden de verkiezingsresultaten gemanipuleerd zijn. Deze geruchten hangen samen met de nog onopgehelderde moord op kiescommissielid en IT-manager Chris Msando.

Ondanks positieve observaties van verkiezingswaarnemingsmissies

De verkiezingen vonden plaats onder het toeziend oog van de EU-waarnemingsmissie, die als taak had erop toe te zien dat de verkiezingen zo eerlijk mogelijk zouden verlopen. Na de uitspraak van het Hooggerechtshof zetten sommige mensen hun vraagtekens bij het functioneren van deze missie. In een voorlopige verklaring die zij kort na de uitslag van 8 augustus uitbracht, stond dat de verkiezingen ‘transparant en zonder grote incidenten’ waren verlopen en dat er geen tekenen waren van centrale of lokale manipulatie. Dit lijkt in strijd te zijn met het oordeel van het Hooggerechtshof. De kritiek luidt dan ook dat deze, en andere internationale waarnemingsmissies, een veel te positief beeld van het verloop van de verkiezingen hebben geschetst.

De verklaring van de EU-waarnemingsmissie ging echter over de verkiezingsdag, de campagnes, over machtsmisbruik en over het gebruik van taal in de campagnes, zo verklaarde het hoofd van deze missie, de Nederlandse D66-Europarlementariër Marietje Schaake. De onrechtmatigheden waar het Hooggerechtshof naar verwees, deden zich waarschijnlijk voor bij het aggregeren van alle resultaten en niet zozeer met het stemmen zelf, zo speculeerde Schaake. Omdat de waarnemingsmissie niet in het elektronisch georganiseerd systeem kon kijken, had zij daar geen toezicht op. Op bevel van het Hooggerechtshof kregen advocaten later wel toegang tot die informatie.

Opnieuw naar de stembus: met nieuwe hoop?

Inmiddels heeft de kiescommissie 17 oktober aangewezen als de dag waarop de Keniaanse bevolking opnieuw naar de stembus mag. Odinga en zijn aanhangers verwerpen deze beslissing, omdat zij deze datum te vroeg vinden. “Er zullen op 17 oktober geen verkiezingen zijn zolang er niet aan onze voorwaarden is voldaan.” verklaarde Odinga.

Duidelijk is in ieder geval dat deze uitspraak veel los heeft gemaakt. Zo noemt president Kenyatta de uitspraak ‘zeer politiek’. Vorige maand leidde de verkiezingsuitslag tot massale protesten in Kenia, die zeker 24 mensen met de dood moesten bekopen. Er wordt gevreesd dat nieuwe verkiezingen wederom tot veel onrust en geweld zullen leiden. Met het terugdraaien van de verkiezing van Kenyatta begint het hele proces weer opnieuw en zal de spanning wederom oplopen. Daarbij helpt de beslissing van oppositieleider Odinga, om niet akkoord te gaan met 17 oktober als datum voor de nieuwe verkiezingen, niet.

Ook buiten Kenia vindt de beslissing van de rechtbank zijn weerklank. De uitspraak geeft hoop aan oppositiebewegingen in veel andere Afrikaanse landen. De Keniaanse rechters worden door hen bejubeld als de hoeders van de integriteit van de rechterlijke macht. Zo was #SupremeCourtDecides trending op twitter. In veel landen in de regio is de macht van soortgelijke instituten vaak sterk ingeperkt.

Uiteindelijk blijft het de vraag of er in een maand tijd veel zal veranderen. De rechterlijke macht heeft haar tanden laten zien, maar kan zij haar onafhankelijkheid ook in de toekomst waarborgen? Kenyatta verklaarde al dat hij na de verkiezingen het rechterlijke instituut zal ‘fixen’. De toekomst zal leren wat die hervormingen inhouden, mits Kenyatta de nieuwe verkiezingen wint.

 

 Photos: Flickr 1 & 2

 

 

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl