Internationale (illegale) adoptie: een door westerse vraag gedreven markt

De internationale adoptie industrie is de afgelopen vijftig jaar enorm gegroeid, gedreven door toenemende vraag vanuit westerse landen. Binnenlandse adopties komen in westerse landen steeds minder vaak voor: het aantal ongewenste kinderen is verkleind door anticonceptiemiddelen en de mogelijkheid tot abortus. Hierdoor trekken kinderloze koppels vaker naar andere landen. In bijna de helft van de veertig landen waar de meeste internationale adopties plaatsvonden naar de VS in de afgelopen vijftien jaar, zijn deze adopties nu (tijdelijk) stopgezet omdat er serieuze zorgen zijn aangaande corruptie en kidnapping. Zo zijn er aanwijzingen dat gezonde baby’s worden weggehaald bij hun families en vervolgens voor veel geld worden verkocht. Ondanks de huidige stop neemt de vraag vanuit het Westen niet af, waardoor adoptiebureaus op zoek gaan naar nieuwe markten.

In Afrika duiken zogenaamde “babyfabrieken” steeds vaker op, vooral in Nigeria. Het gaat hierbij om criminele organisaties die illegale adopties verzorgen op wrede wijze. Zwangere meisjes, die uit schaamte hun huis zijn ontvlucht, worden van de straat geplukt. In de meeste Afrikaanse landen is weinig voorlichting over het voorkomen van ongewenste zwangerschappen en zijn overheidsmiddelen om deze meisjes te ondersteunen beperkt. De babyfabriek verzorgt de meisjes negen maanden en geeft hen vervolgens een kleine €100 voor het afstaan van hun baby. Naast deze groep worden ook dakloze meisjes bedreigd en zwanger gemaakt. Na de geboorte van het kind verzeilen veel slachtoffers in de prostitutie of worden vermoord. De baby wordt vervolgens verkocht voor zo’n €2000, al kunnen de prijzen in het illegale adoptieproces sterk variëren.

Europa
Illegale adoptie speelt niet alleen in Afrika. Andere landen kampten ook met dit probleem, waardoor wetgeving is verscherpt en adoptieprocessen zijn stopgezet. Op dit moment is Griekenland de Europese hotspot: criminele organisaties brengen honderden kinderen vanuit de Balkan over, wat vooral te maken heeft met de geografische ligging en inefficiënte procedures aangaande voorkoming en vervolging van illegale adoptie. Griekse politici pleiten nu voor aanpassingen.De prijzen liggen een stuk hoger dan in Afrika, wat vooral te maken heeft met het westerse uiterlijk van deze kinderen.

In november werd duidelijk dat het aantal illegale adopties stijgt en dat er per jaar 25000 kinderen in Europa verdwijnen. Hierover zijn eind vorig jaar door Europarlementariërs vragen gesteld aan de Europese Commissie, die in januari zijn beantwoord. De Commissie benadrukt dat op dit moment lidstaten zelf internationale adoptie reguleren. De Commissie kijkt alleen of The Hague Convention on Protection of Children and Cooperation correct wordt geïmplementeerd en moedigt landen aan om dit verdrag te ratificeren, mochten zij dat nog niet hebben gedaan. Om het aantal vermiste kinderen te verminderen komen er meer meldpunten in de EU. Daarnaast wordt de kwaliteit van huidige meldpunten verbeterd en gaan deze punten meer samenwerken.

Algemene trend: niet-westerse baby’s als goederen
Bovenstaande voorbeelden zijn schokkend maar geen uitzondering. Volgens het African Child Policy Forum is internationale adoptie in Afrika met 400% gestegen in de periode 2004 – 2012. Deze stijging maakt het voor Afrikaanse landen nog lastiger om deze kinderen te beschermen, waardoor de kans op illegale adoptie en mensensmokkel verder toeneemt. De stijging in het aantal internationale adopties in Afrika wordt veroorzaakt door de duur van het adoptieproces: in sommige gevallen is een Afrikaanse adoptie binnen een paar weken rond. Ook hebben andere landen waar eerst veel kinderen geadopteerd werden, zoals China en Rusland, adoptiewetgeving aangescherpt. De meeste kinderen komen terecht in de VS, West-Europa en Canada. Dat is ook het opvallende aan de illegale adoptie: het is vrijwel altijd eenrichtingsverkeer van niet-westerse kinderen die door westerse partijen worden gekocht.

Juridisch kader
Voor de Afrikaanse politie is het erg lastig om de breinen achter de illegale adopties en babyfabrieken op te pakken. In het meest positieve geval bevrijden zij de slachtoffers en pakken enkele werknemers op, wat in Nigeria al een paar keer is gebeurd. Zolang het juridische systeem niet waterdicht is blijft het voor de politie erg moeilijk om de fabrieken op te rollen. Op dit moment kunnen de financiers, de kopers van de baby’s, opereren zonder problemen, waardoor een oplossing ver weg lijkt. Mede hierdoor staat mensensmokkel op de derde plaats van meest voorkomende misdrijven in Nigeria. Volgens een Unesco rapport worden per dag minstens tien kinderen verkocht.

Naast het aanscherpen van adoptiewetten in eigen land is het noodzakelijk om een internationaal verdrag te ratificeren die kinderen tegen illegale adoptie beschermd: The Hague Adoption Convention. Op dit moment hebben slechts veertien Afrikaanse landen dit verdrag ondertekend. Met ratificatie gaan kosten gepaard, waardoor veel landen er van af zien. Juist naar deze landen gaan adoptiebureaus op zoek.

Oplossingen
Om de babyfabrieken en illegale adopties te stoppen zijn veranderingen nodig aan zowel de vraag als aanbod zijde. Aan de Afrikaanse aanbodzijde moet allereerst wetgeving omtrent adoptie worden aangepast om het probleem aan te kunnen pakken. Op dit moment zijn er gaten in het recht, waar opdrachtgevers handig gebruik van maken. Ten tweede moeten staten op tijd hulp bieden aan kwetsbare meisjes. James Ibor, advocaat bij het Basic Rights Counsel Initiative, geeft aan dat er een sterke link is tussen armoede en de kwetsbaarheid van deze groep. Het bieden van hulp is niet eenvoudig, bijvoorbeeld doordat financiële middelen ontoereikend zijn. Tot slot zou het helpen als controle eenvoudiger wordt. Het grootste probleem aangaande illegale adoptie komt volgens David Smolin, hoofd Center for Children, Law and Ethics van de Universiteit Samford, neer op één ding: geld. In de huidige situatie komen grote hoeveelheden geld een ontwikkelingsland binnen. Deze landen hebben vaak een zwakke regering, wat voor systematische problemen zorgt die zich blijven herhalen. Een oplossing hiervoor is volgens Smolin om de hoeveelheid geld en het aantal adoptiekantoren te limiteren, wat controle vereenvoudigt. Deze hoeveelheid kan ook worden beperkt door een vergoeding per kind te verbieden. Adoptieouders zouden dan alleen nog legitieme kosten mogen vergoeden zoals medische zorg, voedsel en kleding voor het kind.

Ook aan de westerse vraagzijde moet verandering optreden. Ten eerste moet het Westen af van de illusie om een zielige, hongerige wees een lang en gelukkig leven te bieden in het westerse land van de adoptieouders. Deze illusie is een mythe: de kinderen die gewenst zijn voor adoptie, gezonde baby’s, hebben vrijwel altijd al een familie. Kinderen die dit niet hebben zijn vaak een stuk ouder, ziek, gehandicapt of getraumatiseerd. Dit zijn echter niet de kinderen waar vraag naar is. Ongeacht de toestand waarin een kind zich bevindt, heeft iedereen recht om in eigen land en cultuur op te groeien, aldus African Child Policy Forum, UNICEF en The Hague Adoption Convention. Internationale adoptie moet volgens hen daarom worden gezien als allerlaatste optie.

Voor westerse staten is ook een grote rol weggelegd. Zo moeten zij strenger toezicht houden op geadopteerde kinderen die het land binnenkomen en controleren of er wel echt aan alle voorwaarden is voldaan. Dit geldt niet alleen voor het controleren van de adoptieouders, ook organisaties moeten stevig aan de tand worden gevoeld. Zo probeerde een Franse liefdadigheidsinstelling, Zoe’s Ark, in 2007 103 “Soedanese oorlogsvluchtelingen” vanuit Tsjaad naar Frankrijk te vliegen. Het merendeel van deze kinderen bleek uit Tsjaad afkomstig te zijn en onvrijwillig bij hun families te zijn weggehaald.

Naast de twee betrokken staten dienen de adoptieaanvragers ook verantwoordelijkheid te nemen. Een adoptieproces kost veel tijd, energie en geld. Dat weet je voordat je er aan begint. De makkelijke weg kiezen door met een smak geld over de brug te komen valt hier niet onder. Toch zijn veel mensen hiertoe bereid, wat volgens Michele Goodwin, professor rechtsgeleerdheid aan de Universiteit van Minnesota, tot veel corruptie leidt in de landen waar de kinderen vandaan komen. Deze corruptie kan pas worden aangepakt wanneer de staat grip heeft op de geldtoevoer vanuit het Westen, wat nu niet het geval is.

Daarnaast zou niet het eigen belang voorop moeten staan, maar dat van het kind. Veel illegale adoptiekinderen hebben een familie in het land van herkomst, waar zij van zijn weggehaald. Naast morele vraagtekens valt deze daad onder mensensmokkel, en is het dus een misdrijf. Echter beschikken de biologische ouders vaak niet over de juiste papieren en middelen om een onderzoek te starten, waardoor de consequenties van mensensmokkel uitblijven en veel adoptieouders geen problemen ondervinden. Hierdoor is er voor veel aanvragers en adoptiebureaus ook geen reden om met illegale adoptie te stoppen.

Achter adoptie schuilt een mooie gedachte: het bieden van een beter leven. Echter moet dit wel op een moreel verantwoorde wijze gebeuren zodat Afrikaanse families hier niet de dupe van worden. Om dit te bereiken is ook verandering in westers denken en handelen nodig.


Door Laura Ritter

Bronnen: RH Reality Check, De Wereld Morgen, BBC I, European Parliament, Reform Talk, The Guardian, Intercountry Adoption, BBC II, CNN, Hardvard Political Review



Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl