Is Nederland een belastingparadijs?

Op de Afrikadag, afgelopen 7 november in het Koninklijk Instituut voor de Tropen in Amsterdam gingen verschillende woordvoerders met elkaar en andere experts in debat over belastingontwijking. Op de top, afgelopen zomer in Addis Abeba, over 'Financing for Development' - waar de financiering van de duurzame ontwikkelingsdoelen van de komende vijftien jaar centraal stond - deden ontwikkelingslanden samen een oproep om belastingontwijking internationaal aan te pakken.

De workshop werd geopend met een introductie door Kirsten van den Hul. In het debat stond de internationale dimensie van belastingontwijking centraal. Verder werd er ingegaan op de rol van Nederland in de uiteindelijke vraag: is Nederland een belastingparadijs?

In zijn openingscolumn ging Frank Heemskerk (Nederlandse bewindvoerder bij de Wereldbank) in op de rol van de Wereldbank: hoe kunnen leningen gebruikt worden voor meer bedrijvigheid? Volgens Heemskerk moet een goed belastingsysteem voldoen aan de volgende vier P’s: Progressief (wie meer verdient, moet meer bijdragen), Politiek (geen naïviteit, het gaat hier om staatsbelangen), Plaatselijke heffingen en Passend (er moet samengewerkt worden mét ontwikkelingslanden).

Het politieke debat werd stellig geopend door SP-Kamerlid Arnold Merkies: ‘Belastingontwijking is een groot probleem, dat andere problemen overschaduwd. Ontwikkelingshulp geld komt door belastingontwijking via de achterdeur weer terug.’ De taxplanning industrie, het innen van geld, gaat snel, maar antwoorden op de problemen die dit oplevert, laten op zich wachten.

D66 –kamerlid Stientje van Veldhoven beaamde de opvatting van Merkies over de belastingproblematiek en benadrukte dat voor groei in Afrika het innen van belasting op de juiste plek nodig is. Verder is samenwerking een vereiste, alleen in Nederland het probleem oplossen helpt niet. Zij beschouwde de wereldwijde financiële top in Addis Abeba dan ook als een succes, waar bestaande overeenkomsten tussen landen werden bevestigd en nieuwe ideeën ontstonden om belastingontwijking internationaal aan te pakken.

Voor deze aanpak is de participatie van ontwikkelingslanden onmisbaar vond PvdA-kamerlid Paul Tang. Echter betekent dit zeker niet dat Nederland en de Europese Unie (EU) moeten toekijken, ook daar moet actie worden ondernomen. Ook de OESO (Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling) afspraken kunnen het verschil maken, aldus Tang. Bijvoorbeeld door de oprichting van een World Tax Organization. Merkies waarschuwde dat de wedloop tegen de OESO (door belastingontduikers en multinationals) nog sneller verloopt dan de samenwerking. Zowel Tang als Merkies zien transparantie als ‘wapen tegen belastingontduiking’. En dat afspraken rondom belastingen meer inzichtelijk moeten worden. Kortgezegd gaven alle drie de partijen aan dat belastingontwijking een groot probleem is, en wereldwijd aangepakt moet worden. Hoe dit probleem nu precies aangepakt moet worden is een heet hangijzer. Of de OESO hierbij moet helpen of niet is een lastige vraag.

In het tweede deel van het debat opende Guiseppe van der Helm (directeur van VBDO, de Vereniging van Beleggers voor Duurzame Ontwikkeling in Nederland) met de vraag: Is Nederland een belastingparadijs? ‘Nee’, stelt hij. Dit betekent niet dat Nederland geen ‘taxhaven’ meer is, binnen de EU stroomt er nog veel belastinggeld door Nederland, het is een doorsluisland. Volgens van der Helm ligt de verantwoordelijkheid van belastingontduiking bij bedrijven en de internationale samenwerking tussen overheden. Ook Van Veldhoven begint haar betoog met de cruciale rol van samenwerking en transparantie. ‘Verdragen moeten worden heronderhandeld, gezamenlijk transparantie bevorderen, capaciteit van landen moeten worden gecombineerd, structurele programma’s moeten worden opgezet.’

Tang vind dat we goed moeten kijken naar de definitie van een belastingparadijs. Nederland is vooral een loket om geld door te voeren. “We moeten meer transparantie creëren, en de geldstromen belasten.”

Op de vraag wat mensen kunnen doen tegen de belastingschandalen, antwoordde Van Veldhoven en Merkies; het ‘stemmen met de voeten’ (drink geen Heineken of Starbucks) is een belangrijke eerste stap, en men moet zich verdiepen in het probleem.

Volgens Tang is het lid worden van een politieke partij beter, de politiek moet het goede voorbeeld geven. Merkies: ‘Nederland moet voorop lopen en andere landen aanspreken op belastingontduiking.’ Tang vult aan dat Nederland met het aankomende EU-voorzitterschap de kans heeft om afspraken te maken en veranderingen door te voeren.  

Één ding is duidelijk: hier is het laatste woord nog niet over gesproken.

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl