Kaapverdië: een melting pot of cultures

Fair Politics onderzoeker Linde Kee van Stokkum doet onderzoek in Kaapverdië. Zij onderzoekt de effecten van het Mobiliteitspartnerschap dat Nederland is aangegaan met Kaapverdië. Vier weken lang dompelt ze zich onder in de wereld van migratie en ontwikkeling.

Afgelopen vrijdag ontmoette ik Professor Tolentino Corsino, een man met een CV waar ik alleen maar van kan dromen. Interesse? Zie hier een (Engelstalige) bio, maar voor degenen zonder tijd: hij was onder andere nauw betrokken bij de onafhankelijkheid van Kaapverdië in 1975. Een wijs man, die me een beetje aan Mahatma Ghandi deed denken. Hij probeerde me uit te leggen wat eenieder hier verkondigt: migratie vormt een belangrijk deel van de Kaapverdiaanse cultuur.

Toen de Portugese kolonisten António de Noli en Diogo Gomes met hun gezelschap hier tussen 1455 en 1461 voet aan wal zetten, troffen ze lege eilanden aan. Een kleine minderheid beweert het tegendeel, maar laten we aannemen dat het aantal menselijk bewoners nihil was. Er was ook weinig reden voor leven: het dichtst bijzijnde vasteland is 500 km verderop en de lokale omstandigheden zijn nog steeds weinig aantrekkelijk. Met de ontginning van het land, brachten de Portugezen hun eigen immigranten mee en maakten de eilanden tot een middelpunt in de slavenhandel tussen de Afrikaanse, Europese en Amerikaanse continenten.

Deze mix van Portugezen en diverse Afrikaanse entiteiten vormde de basis voor de huidige Kaapverdiaanse samenleving, ook wel een melting pot of cultures genoemd. Dit zie je bijvoorbeeld goed terug in de taal. De officiële taal is Portugees, maar op straat en in de wandelgangen spreekt iedereen creools. Creools is, naar eigen zeggen, één van de rijkste talen van de wereld en vormt een bonte mix van allerlei wereldtalen. Met al deze verschillende soorten mensen en verschillende talen, waan ik me soms heel in de verte een beetje in Amsterdam; met haar 177 verschillende nationaliteiten de meester in melting cultures.

Echter, met mijn lichte huid en blauwe ogen blijf ik hier toch wel een opvallende verschijning, iets waar mijn vertaalassistent Nelson zich telkens weer over verbaast. Nelson is derdejaars student Engels aan de enige publieke universiteit in Kaapverdië, en is mijn toegang tot de Portugese en Creoolse taal in gesprekken en instituties waar men geen Engels spreekt. Ik vond Nelson op een typisch Kaapverdiaanse manier, namelijk via via.

Met de Portugese afschaffing van de slavenhandel in 1854, kwam er een eind aan de gedwongen immigratie in Kaapverdië. Als gevolg hiervan kwam een massale emigratie op gang. In eerste instantie vertrokken veel Kaapverdianen naar het beloofde land de Verenigde Staten, maar later werd ook Europa een populaire bestemming. Dit duurde tot de jaren ’90 van de vorige eeuw, waarna de emigratietrend omsloeg naar een immigratietrend.

Kaapverdië heeft zich sinds haar onafhankelijkheid in 1975 langzaam ontwikkeld van een Least Developed Country naar een Middle Income Country. Deze positieve ontwikkeling is niet onopgemerkt gebleven in de buurlanden aan de West-Afrikaanse kust, en tegenwoordig is 3 tot 5% van de totale Kaapverdiaanse bevolking (0.5 miljoen) immigrant. Veel immigranten uit de ECOWAS regio – de Economische Gemeenschap voor West-Afrikaanse Staten – komen af op de groeiende werkgelegenheid in de Kaapverdiaanse bouwsector.

Vooral de impact van immigratie in Plateau is opmerkelijk. Plateau is het bruisende centrum van Praia, waar de Afrikaanse cultuur en de Mediterrane elkaar tegenkomen. Met haar pleintjes, fonteinen, standbeelden en Mediterrane architectuur, is Plateau een culturele trekpleister voor toeristen, die je hier dan ook geregeld tegenkomt. Tijdens een wandelingetje door Plateau, loop je natuurlijk over de beroemde voetgangersboulevard Avenida de Julho, waar de meerderheid van de winkels in deze straat gerund wordt door Chinese immigranten. Verder wordt het presidentieel paleis gerestaureerd door een Chinees bouwbedrijf en heeft de Chinese culturele week met allerlei culturele festiviteiten, een publiek podium in het centrum van de stad.

Niet alleen migratie zit diepgeworteld in de Kaapverdiaanse cultuur, ook gastvrijheid staat hoog in het vaandel! Familie en vrienden zijn altijd welkom, en hoeven zichzelf vaak niet eens van tevoren aan te kondigen. Deuren staan altijd open. En ook daar mag ik de graantjes van meepikken. Zo verblijf ik bij een Kaapverdiaanse familie die ik voor mijn vertrek nog nooit ontmoet had, maar via een kennis in Nederland vereerd was om mij te ontvangen. Haast onvoorstelbaar, maar waar. Perfect voor mij: ik ben nooit alleen, wordt overladen met advies, goede raad en eten, en steek wat op van de Kaapverdiaanse cultuur. Zo ging ik zaterdagochtend in alle vroegte mee naar de voetbalwedstrijd van mijn 7-jarige gastbroertje, alwaar ik een melting pot van jonge voetbaltalentjes de sterren van de hemel zag spelen.

In het kader van deze gastvrijheid, is iedereen zeer welwillend om me te helpen, verschillend van goede intenties tot daadwerkelijk helpen. Dit duurt echter wel wat langer dan ik in de Nederlandse werkcultuur gewend ben, iets wat soms enige frustraties oplevert. Hoe dan ook, op de één of andere manier komt alles altijd goed. Até logo!

 

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl