Komt er na 39 jaar een einde aan het presidentschap van Dos Santos?

José Eduardo dos Santos, van de Popular Movement for the Liberation of Angola (MPLA), is al sinds 1979 president van Angola. Dos Santos heeft afgelopen weekend echter aangekondigd dat hij niet meer verkiesbaar zal zijn tijdens de presidentsverkiezingen van 2018. Dit zou betekenen dat er in 2018 een einde komt aan zijn 39-jarige regeringsperiode. Het is al eerder voorgekomen dat Dos Santos zijn vertrek aankondigde. Angola analist Justin Pearce herinnert zich nog goed dat Dos Santos in 2001 ook zijn vertrek aangekondigde, maar het daadwerkelijke vertrek is er nog nooit gekomen.

Kritiek

Vanuit verschillende kanten is er kritiek op Dos Santos. Volgens veel jongeren in Angola leidt hij een autoritair regime, is hij machtslustig en verdeelt hij de enorme olie verdiensten niet genoeg over de bevolking. Dos Santos reageerde op deze kritiek door zich meer te focussen op jongeren tijdens zijn campagne in 2012. Hij beloofde meer plekken op de universiteiten en meer baankansen. Daarnaast heeft hij de MPLA in een nieuw jasje gestoken. De partij kreeg een  nieuwe website, met campagnefilmpjes en liedjes en het houden van online conferenties.

Al vaker wordt de president beschuldigd van autoritair beleid, waaronder ook door activist en journalist Rafael Marques de Morais. De Morais gaat zelfs verder, hij noemt Dos Santos een dictator. Hij is echter niet zo extravert als andere dictators in Afrika, waardoor de bevolking van Afrika wordt misleid. In zijn 37 jaar regeren heeft Dos Santos echter nauwelijks kritiek gehad vanuit nationale media. De meeste mediakanalen zijn staatseigendom en de privékanalen die nog bestaan durven niet kritisch te schrijven over de president, uit angst voor rechtszaken. Elias Isaac, werkzaam bij de Open Society Initivative Of Southern Africa (OSISA), zegt dat de president veel persoonlijke vijanden milder heeft gemaakt door ze olie, diamanten of geld te geven. Deze organisatie zet zich samen met andere organisaties in voor onderwerpen als democratie, mensenrechten en rechtspraak.

Samen met zijn familie beheerst Dos Santos het grootste deel van de Angolese economie. Zijn oudste dochter, Isabel dos Santos, is bijvoorbeeld de eerste vrouwelijke miljardair van Afrika. Ze heeft aandelen in verschillende energie, telecom en financiële bedrijven in Portugal. Of ze dit geld op een eerlijke manier heeft verkregen is nog maar de vraag, maar de familie zegt dat haar succes vrij is van corruptie.

Naast corruptie wordt Dos Santos ook beschuldigd van mensenrechtenschending. In mei 2012 werd de Angolese rapper ‘Hexplosivo Mental’, samen met verschillende anti-regering activisten, met grof geweld in elkaar geslagen. Dit was niet de enige gewelddadige actie tegen anti-regeringsuitingen. In de maanden rondom de aanval op ‘Hexplosivo Mental’ waren verschillende mensenrechtenactivisten slachtoffer van intimidaties en aanvallen. Onderzoeker voor Amnesty International, Muluka-Anne Miti, zegt dat deze acties aantonen dat de vrijheid van meningsuiting ver te zoeken is in Angola en dat iedereen die dit wel probeert dus de kans loopt op aanvallen of intimidatie. Hij vindt dat de staat niet adequaat handelt en beter z’n best moet doen om de rechten deze mensen te beschermen.

Baken van stabiliteit

Hoewel Dos Santos vanuit meerder hoeken kritiek krijgt over zijn manier van regeren, blijft hij voor vele Angolanen een baken van stabiliteit. Onder Dos Santos is Angola de snelst groeiende economie in de wereld, dankzij de olie die het land bezit. Het land is nu de derde grootste economie in Sub-Sahara. Ook heeft hij de 27-jaar durende burgeroorlog, die van 1957-2002 duurde, tot een einde weten te brengen en heeft het land de laatste 16 jaar in vrede gehouden.

"I do agree our president has been in power for a long time, but if you think about it, we have only been at peace for 10 years so he's not had much chance to govern," said Henrique Pedro, 25, a bank worker from Luanda. "For me, he is the best person and the most experienced."

Net zoals Henrique zijn er velen in het land die hem als de meest ervaren en meest bekwame man voor de job vinden. Angolezen zijn ook bang dat een einde van zijn presidentschap een einde van de vrede betekent. En veel inwoner van Angola zijn bang dat het land eindigt met een verdeeldheid en onrust zoals dat in bijvoorbeeld Egypte het geval is.

Het feit dat Angola na een lange tijd van (burger)oorlogen eindelijk vrede en economische groei kent, wordt ook wel gezien als een van de oorzaken voor het lang gedragen succes van Dos Santos. Daarnaast houdt Dos Santos zich altijd tactisch buiten schot. Zo is hij in zijn carrière als president bijna nooit te zien in buitenlandse, of überhaupt, interviews. Critici vinden dit ontwijkend gedrag, waarmee Dos Santos zichzelf bewust buiten de picture wil blijven. 

Opvolging

Toch heeft Dos Santos aangekondigd dat hij in 2018 stopt met regeren. De grote vraagt blijft natuurlijk, wie gaat deze man opvolgen? Dos Santos zelf lijkt nog niet erg gerust op zijn eigen pensioen. Hij wil natuurlijk niet als de president van Zambia eindigen, die na zijn aftreden werd opgepakt en naar de rechter werd gesleept voor corruptie. Naar alle waarschijnlijkheid zal iemand Dos Santos opvolgen die zijn welgestelde positie en die van zijn familie veilig zal stellen. Ogen zijn gericht op de vicepresident van het land, Manuel Vicente, die door Dos Santos in 2012 kandidaat gesteld werd. De oud-manager van de staatsoliemaatschappij Sonangol is een goede vriend van Dos Santos, dus zal een veilige optie voor de president zijn.

Bronnen: BBC, BBC, The Guardian, Amnesty International

Melanie Schnezler

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl