Leger Zimbabwe zet president vast en grijpt de macht

"Only God, who appointed me, will remove me - not the MDC, not the British. Only God will remove me!" Met die woorden verwierp Robert Mugabe in 2008 de resultaten van de democratische verkiezingen van dat jaar. Had hij het bij het verkeerde eind? Afgelopen woensdag nam het leger van Zimbabwe de macht in het land over. Hiermee lijkt er een einde te komen aan het tijdperk Mugabe.

Van held naar dictator
Robert Mugabe kwam in 1980 aan de macht, toen Zimbabwe onafhankelijk werd verklaard. In die tijd werd hij geroemd als revolutionaire held, die vocht tegen de overheersing door de blanke minderheid en voor de vrijheid van zijn mensen. Hij won de verkiezingen met een ruime meerderheid van de stemmen en stelde zich verzoenend op tegen de blanke bevolking. Hij was, kortom, geliefd in binnen- en buitenland.

Maar sinds de eeuwwisseling ging het bergafwaarts met de populariteit van Mugabe. Hij gedroeg zich niet alleen steeds autoritairder, maar zag ook de economie van Zimbabwe volledig instorten. En veruit de meeste kritiek werd er geuit over de politieke opmars van zijn vrouw Grace Mugabe. Veel oorlogsveteranen vinden het van groot belang dat president Mugabe wordt opgevolgd door iemand die heeft meegevochten in de onafhankelijkheidsoorlog die werd gevoerd van 1964 tot 1979. Omdat Grace niet aan dat vereiste voldoet, zien de kopstukken van regeringspartij ZANU-PF haar niet als de geschikte opvolger van haar man. Ook onder de bevolking heeft ze een slechte reputatie. Die reputatie wordt vooral getekend door haar excessieve koopgedrag en een geschiedenis van geweldsuitbarstingen.

De escalatie
Toen Mugabe vorige week zijn vice-president en mogelijke opvolger ontsloeg barste de bom. Het onverwachte ontslag van Emmerson Mnangagwa werd door velen gezien als een poging om de weg voor Grace vrij te maken en haar zo aan de macht te helpen. Dit werd onderstreept door legerleider Chiwenga die maandag zei dat er een einde moest komen aan de ‘zuiveringen’ binnen regeringspartij ZANU-PF en dat het leger 'niet zou aarzelen om in te grijpen om onze revolutie te beschermen'. Woensdag werd duidelijk dat dit geen loze woorden waren. Militaire colonnes trokken door de straten van Harare en het leger plaatste Mugabe onder huisarrest. Op de staatstelevisie liet de legertop vervolgens weten dat het niet ging om een staatsgreep, maar dat ze alleen ‘criminelen’ in regeringskringen wilden aanpakken. Alles wijst er echter op dat Robert Mugabe na bijna veertig jaar regeren uit het zadel zal worden geworpen.

Onzekere toekomst
Er wordt dus getracht een einde te maken aan het repressieve regime van Mugabe. Maar het is de vraag of de bevolking er nu veel op vooruit zal gaan. Want hoe ziet een toekomst zonder Mugabe eruit? Weinig rooskleurig waarschijnlijk. Kort na de militaire ingreep keerde voormalig vice-president Emmerson Mnangagwa, die na zijn ontslag het land ontvlucht was, terug naar Zimbabwe. De kans is groot dat Mnangagwa nu naar voren wordt geschoven als de nieuwe president. En daarmee schieten de Zimbabwanen weinig op. Mnangagwa heeft een hoop op zijn kerfstok. Zo werd hij tijdens zijn werk als minister van de veiligheidsdiensten van 1980 tot 1988 veelvuldig beschuldigd van het organiseren van geweld bij verkiezingscampagnes, van ontvoeringen, afpersing en het plunderen van de nationale grondstoffen. Een alternatief is legerleider Constantino Chiwenga, net als Mnangagwa een invloedrijke oorlogsveteraan. Samen met zijn vrouw staat Chiwenga op een lijst van EU sancties in verband met mensenrechtenschendingen en een aanval op de democratie.

Zo bewerkstelligt het Zimbabwaanse leger naar alle waarschijnlijkheid dat de ene controversiële leider vervangen wordt door een even controversieel exemplaar. De belangen van de bevolking worden op deze manier in elk geval niet gediend. Chris Mutsvangwa, een van de kopstukken uit de groep van oorlogsveteranen prees het leger vanwege de ‘bloedvrije correctie van grootschalig machtsmisbruik’. Volgens hem zal het leger ervoor zorgen dat Zimbabwe weer een ‘echte democratie’ zou worden. Maar zal het leger echt instaan voor vrije verkiezingen? Kunnen de mensen hun stem uitbrengen zonder represailles? En kunnen alle politieke partijen die dat willen hieraan meedoen? Of blijft het bij mooie beloftes en een repressief, militair machtsmonopolie? De nabije toekomst blijft in elk geval onzeker in Zimbabwe.

Afbeelding: Flickr

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl