Macedonië: Erdoganisering of Europeanisering?

Als gevolg van de parlementaire verkiezingen in december 2016 in Macedonië, zijn de spanningen in het land verder opgelopen. Macedonië staat nu voor een belangrijke keuze: de oude regerende elite behoudt haar macht en het land gaat richting een dictatuur, of het lukt de oppositie om een regering te vormen die de democratie en rechtstaat zal verstrekken en daarmee haar blik weer op de Europese Unie (EU) richt. De EU lijkt inmiddels wakker geschud, heeft de Westelijke Balkan weer hoger op de agenda gezet en oefent druk uit op president Ivanov om het mandaat om een regering te vormen aan de oppositieleider Zaev (Sociaal Democraten, SDSM) te geven die een meerderheid in het parlement heeft gevormd. Vooralsnog weigert Ivanov dit en zijn partij VMRO-DPMNE wil hernieuwde verkiezingen.

De instabiliteit en oorlogen die gepaard gingen met het uiteenvallen van voormalig Joegoslavië, leken Macedonië te ontzien. Een etnisch conflict tussen de Macedoniërs en Albanezen (ongeveer 25% van de bevolking) werd voorkomen en het land bleek daarnaast redelijk succesvol in het staatsvormingsproces waardoor ze in 2005 EU kandidaat-lid werden. De toetredingsonderhandelingen met de EU worden echter tegengehouden door Griekenland vanwege een naamkwestie: Griekenland heeft een provincie die Macedonië heet en is bang dat Macedonië aanspraak gaat maken op deze provincie. Voor veel Macedoniërs is de discussie rondom de naam van het land een kwestie van identiteit en bestaansrecht met een grote Albanese minderheid en buurlanden die het Macedoniër-zijn in twijfel trekken. De sinds 2006 regerende conservatieve partij, VMRO-DPMNE onder leiding van oud-Premier Nikola Gruevski, wist deze kwestie met Griekenland handig te misbruiken om het nationalisme aan te wakkeren en aan de macht te blijven. Gruevski zelf wordt verdacht van het afluisteren van meer dan 20.000 mensen en corruptie. Voor deze verdenkingen wordt hij tot op de dag van vandaag onderzocht door de speciale openbare aanklager (SJO).

December 2016 verkiezingen

De vervroegde parlementaire verkiezingen, die plaatsvonden op 11 december 2016 en volgden na een periode van politieke instabiliteit en straatprotesten, waren een spannende strijd tussen de regerende partij VMRO-DPMNE en de SDSM. Uiteindelijk behaalde VMRO-DPMNE 51 zetels en de SDSM 49. Beide partijen vierden de overwinning en wilden een regering gaan vormen. Ondanks de overwinning van Gruevski’s partij kon hij het mandaat dat hij van de president, Gjorge Ivanov kreeg, niet verzilveren. Om een coalitie te kunnen vormen is de steun van één of meerdere Albanese partijen nodig, echter wilde geen van deze partijen met Gruevski regeren. De president besloot vervolgens dat de partij die als eerste kon aantonen een regering met een meerderheid te kunnen vormen, het mandaat zou krijgen. Hierop volgend begon SDSM, de uiteindelijk succesvolle, onderhandelingen met de Albanese partijen. Dit resulteerde in een meerderheid van 67 van de 122 zetels. Ivanov weigert echter om het mandaat aan Zaev te geven omdat hij van mening is dat Zaev het land zal ruineren door teveel aan de Albanezen toe te geven en daarmee de grondwet zal ondermijnen. Door deze weigering bevindt het land zich nu al een paar weken in een politieke crisis, welke wordt verergerd door protestacties van VMRO-DPMNE-handlangers.

Eindelijk actie vanuit Europa

De Westelijke Balkan stonden de laatste jaren minder op de agenda bij de EU. In het geval van Macedonië heeft de stilstand in de onderhandelingen door het Griekse veto geresulteerd in instabiliteit en een autoritair regime. Inmiddels is er vanuit de EU en de VS veel druk uitgeoefend op Ivanov om het mandaat alsnog te verlengen. De EU heeft verscheidene vertegenwoordigers gestuurd zoals de buitenlandse zaken leider Federica Mogherini en de commissaris van uitbereiding, Johannes Hahn om de situatie te stabiliseren. Beide bezoeken zijn tevergeefs geweest, de president van Macedonië heeft zelfs geweigerd om Hahn te ontmoeten. Hoever is de regerende elite bereid te gaan om hun macht te behouden? Het lijkt vooralsnog onwaarschijnlijk dat Macedonië in een dictatuur zal veranderen. De invloed van de EU en VS is te groot en er is geen alternatief. Echter met een gevangenisstraf in het vooruitzicht zal oud-premier Gruevski alles uit de kast halen om zijn positie te beschermen.

Gepubliceerd door: Danijel Tadic en Véronique Sprenger

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl