Nog een volk in Oekraïne: Krimtataren

Terwijl ik dit schrijf vieren de Russen hun 33 en Nederland haar 24 medailles van Sotsji. Voor Oekraïne waren het vrouwelijke biatleten die op het podium mochten staan maar dat land heeft vandaag andere zorgen. Wie er morgen aan het bewind is en waar, is onduidelijk. In enkele regio’s profileren zich plaatselijke machthebbers die bijvoorbeeld in Charkiv en op de Krim advies krijgen uit Rusland, zo nodig ook bijstand. In één scenario zouden die beide regio’s zich als Russische protectoraten kunnen ontpoppen. Dat de Krim over land niet aan Rusland grenst maakt die status niet onmogelijke zoals een ander protectoraat, Transdnistrië, laat zien.

EU moet opkomen voor minderheden
De EU zal hoe dan ook een standpunt moeten innemen en daarbij moeten opkomen voor de waarden die ze vertegenwoordigt. Eén daarvan betreft de rechten van minderheden. Dat deed de EU niet expliciet in de periode waarin de commissaris voor de uitbreiding, Stefan Fuele, met Oekraïne onderhandelde over associatie. Onder de elf criteria die het land moest vervullen was immers niet de erkenning van de Krimtataren die met ca 260.00 mensen 12% van de bevolking van het schiereiland uitmaken. Toch was daar alle aanleiding toe omdat de toenmalige President Janoekovitsch in 2011 het hoofd van de politie tot eerste minister van de regioregering had benoemd. Deze Anatoly Mohylov was kort tevoren enkele malen met bruut geweld opgetreden tegen manifestaties van de Krimtataren, met name op hun eigen nationale feestdag 18 mei.

Korte geschiedenis Krimtataren
Op 18,19 en 20 mei 1944 werden op de Krim ca. 180.000 mensen vroeg van hun bed gelicht om in goederenwagons te worden gebracht naar het Oosten. Bijna de helft bestond uit kinderen jonger dan 16 jaar en van de andere helft weer 2/3 uit vrouwen. De meeste mannen dienden immers in het rode leger aan het front. Toch werd die deportatie lange tijd voorgesteld als straf voor samenwerking met de Duitse bezetter van de Krim. In 1967 werd het volk, zoals andere onder Stalin gedeporteerde volkeren, gerehabiliteerd maar pas vanaf 1989 onder Gorbatsjov konden de Tataren terugkeren uit Oezbekistan waar ze bijna 50 jaar hadden geleefd. Het land waar ze terugkeerden was echter niet meer de Sovjet-Unie maar Oekraïne wat in 1954 door Chroestjov om nog altijd onduidelijke redenen de Krim toegevoegd had gekregen. Ook vonden ze de huizen en dorpen niet terug die door hun voorouders waren gebouwd omdat die inmiddels waren overgenomen door geïmporteerde Russen en Oekraïners.

Bijdrage Nederland
Nederland heeft zich,al is het nog zo kleinschalig, in de jaren 90 ingezet voor de Krimtataren door bij te dragen aan de totstandkoming van hun eigen bibliotheek in de hoofdstad van de Krim, Simferopol. Een plaquette bij de ingang getuigt van de erkentelijkheid jegens onze regering. De bibliotheek is inmiddels uitgegroeid tot een centrum van documentatie over de geschiedenis van het volk en verwante Turkische volkeren. De Krimtataren zijn soennitische Moslims maar hun cultuur is seculier en vrouwen hebben dezelfde positie als mannen. De Krimtataren hebben de Oranje revolutie in Oekraïne ondersteund en zijn sindsdien ook vertegenwoordigd in het parlement van de deelstaat.

De toekomst van Oekraïne zal waarschijnlijk minder door rationele overwegingen en rechtsnormen worden bepaald dan door machtspolitiek. De Krimtataren leggen daarbij geen groot gewicht in de schaal. Het lijkt aangewezen dat OVSE, Raad van Europa en vooral de EU voor hen opkomen.

Door Willem Hendrik de Beaufort

Den Haag , 23 februari 2014

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl