Oeganda’s anti-homowet

Op 24 februari zette president Museveni zijn handtekening onder een anti-homowet. Homoseksualiteit was al illegaal in het land en in 36 andere Afrikaanse landen. Sinds 2009 ligt er een wet op tafel om homoseksualiteit strafbaar te stellen, met de doodstraf tot gevolg. Vanwege protesten van NGOs is deze straf uit het voorstel gehaald. Dit is goed nieuws voor de naar schatting 500.000 homoseksuelen in het land.

Anti-homowet
In december werd de anti-homowet aangenomen in het parlement. Echter stemden niet genoeg leden voor, waardoor de president vond dat de wet te gehaast was en hij deze alleen zou ondertekenen nadat wetenschappers hun kijk op de zaak hebben gegeven. Deze wetenschappers kwamen tot de conclusie dat er geen gen is dat homoseksualiteit veroorzaakt, waardoor president Museveni overstag ging en op 24 februari zijn handtekening zette. Dit komt volgens politicoloog Peter Mwesige, van het Afrikaans centrum voor media excellentie, ook doordat Museveni’s partij hem heeft gekozen als kandidaat voor de presidentsverkiezing van 2016. Om deze te winnen is het belangrijk dat Museveni de politiek aan zijn kant houdt. Ook werden zijn uitspraken na het onderzoek heftiger, zo was er “iets ernstig mis met deze mensen” en “zeggen zij slechts dat ze homo zijn voor geld.”

De in werking gestelde wet versterkt bestaande straffen voor mensen die betrapt worden op het hebben van seks met iemand van hetzelfde geslacht. Nieuw aan deze wet is dat lesbiennes expliciet genoemd worden en mensen die homoseksualiteit aanmoedigen ook strafbaar zijn. Daarnaast is het de plicht van burgers om homoseksuelen en bijbehorende handelingen aan te geven. Levenslange gevangenisstraf behoort tot de mogelijkheden. Desmond Tutu vergelijkt de aangenomen anti-homowet met Hitler’s gedrag in nazi Duitsland.

Gevolgen Oeganda
De anti-homowet zorgt voor veel internationale ophef. Twee dagen voorafgaand aan de ondertekening waarschuwde president Obama president Museveni dat deze wet relaties tussen beide landen lastiger maakt. Op dit moment doneert de VS meer dan $400 miljoen per jaar aan Oeganda, wat in gevaar kan komen. President Obama noemde de wet een “stap terug voor alle Oegandezen”. Museveni zag deze uitingen als een poging tot chantage.

Ook de Zweedse Minister van Financiën, Anders Borg, waarschuwde Oeganda voor financiële risico’s. Uren na ondertekening van de wet bevroren Noorwegen en Denemarken hun steun. Dit geldt ook voor de $9.6 miljoen aan Nederlandse steun. Oeganda, de derde grootste economie van Oost-Afrika, zal kosten moeten besparen en meer moeten lenen, als de trend van steun schorsen doorzet.

Twee dagen na ondertekening waren de eerste economische gevolgen al zichtbaar: de valutawaarde daalde met 2%. Handelaren verwachten dat deze afname van korte duur is. Landen die hun steun hebben bevroren hebben voorgesteld om financiële steun via andere kanalen het land in te laten stromen. Hierdoor neemt de gehele geldstroom minder af dan verwacht.

Volgens analisten verwacht president Museveni dat waarschuwingen uit westerse landen slechts retoriek zijn. Oeganda is namelijk een bondgenoot in de strijd tegen Al Qaeda gelinkte militanten in Somalië. Ook wordt er in 2016 olieproductie verwacht, waardoor de afhankelijkheid van externe hulp afneemt.

Ook Ben Shepherd, associate fellow bij denktank Chatham House in Londen, denkt dat Museveni zijn voordeel kan doen met dit optreden. Volgens Shepherd maakt Museveni een strategische zet door niet toe te geven aan Westerse druk en zich daarmee te profileren als een sterkte politicus. Hiermee laat Museveni zien dat hij prioriteit geeft aan de interne Oegandese politiek boven zijn imago in het Westen. Bovendien speelt hij met deze aanpak in op het groeiende religieus conservatisme in het land.

Gevolgen voor homoseksuelen
Het parlement nam de wet in december 2013 aan. Vanaf dat moment wordt er meer geweld gerapporteerd tegen homo’s. Een dag na Museveni’s ondertekening publiceerde de krant Red Pepper de top tweehonderd homoseksuelen van het land onder de titel “Exposed!” Redacteur van de krant, Arinaitwe Regyendo, ontkent problemen door zijn publicatie: “ons doel is het brengen van nieuws en dit stuk zal niemand in gevaar brengen.”

In 2011 werd een soortgelijk artikel gepubliceerd door deze krant met als titel “Hang Them”. Hierdoor werd een bekende homorechten activist, wiens foto bij het artikel stond, thuis doodgeknuppeld. Door de publicatie van het nieuwe artikel is “de media heksenjacht terug”, aldus een activiste.

Sancties niet het juiste antwoord? 
Bij Oegandese LGBTQ activisten is er kritiek op de sancties die door het Westen aan Oeganda worden opgelegd. Zo waardeert activist Frank Mugisha de internationale steun, maar is bang voor ergere gevolgen voor homoseksuelen wanneer hulp, bedoeld voor de gehele bevolking, wordt geschorst. James Schneider, redacteur van Think Africa Press, is ook kritisch over de rol van het Westen. Homoseksualiteit is namelijk al lang strafbaar in Oeganda, als overblijfsel van Brits kolonialisme. Al jaren wordt er hard opgetreden tegen deze groep. Waarom heeft het Westen daar niks tegen gedaan maar komt zij nu pas in actie? Over de historische rol van het Westen in de totstandkoming van Afrikaanse anti-homowetten hebben wij eerder bericht.

Verbod op ‘onfatsoenlijke’ kleding
Ophef bestaat niet alleen over de anti-homowet, ook de “mini-rokjeswet” moet eraan geloven. Afgelopen week gingen tweehonderd vrouwen in de hoofdstad Kampala te straat op om te protesteren. Door deze wet, aangenomen in december, mogen vrouwen geen uitdagende kleren meer dragen. Vrouwen met kleren die boven de knie komt, mogen worden gearresteerd, aldus Simon Lokobo, Minister van Ethiek en Integratie.

Uganda Women’s Network bekijkt de mogelijkheden tot juridische stappen. De grondwet garandeert gelijke behandeling ongeacht geslacht. Doordat vrouwen nu worden beoordeeld op hun uiterlijk genieten zij minder vrijheid, beargumenteert Rita Achiro, directeur van de organisatie. In de afgelopen week zijn meerdere rokjesdragende vrouwen beledigd en lastiggevallen. Hiermee naar de politie gaan helpt weinig, aangezien zij deel uitmaken van de nieuwe wetgeving. Daarnaast is de vraag in hoeverre juridische stappen zin hebben: gezien de nieuwe anti-homowet lijkt gelijke behandeling voor Oeganda geen prioriteit te zijn.

Door Laura Ritter

Bronnen: De Wereld Morgen, The Independent I, Aljazeera I, Aljazeera II, Aljazeera III, Reuters I, Reuters II, Reuters III, The Independent II, The Independent IIIThe Idependent IV, BBC, FMS

Foto: Kaytee Riek

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl