Oneerlijke belastingpraktijken ins en outs van Nederland als belastingparadijs

De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) presenteerde op 5 oktober jl. het Base Erosion and Profit Shifiting (BEPS) actierapport, met een voorstel om internationale belastingontwijking aan te pakken, onder andere door belasting te kunnen heffen waar de waarde wordt gecreëerd.

In Nederland staan de belastingontwijkingspraktijken door brievenbusmaatschappijen haaks op de Nederlandse (financiële) inzet op het gebied van ontwikkelingssamenwerking. Want met de ene hand hulp geven, en met de andere hand nemen (het onttrekken van belastinginkomsten aan arme landen) is in strijd met eerlijk ontwikkelingsbeleid. Hoe komt dit onrechtvaardige belastingsysteem tot stand, wie ondervinden de gevolgen en hoe kan Nederland meer bijdragen aan een rechtvaardiger internationaal belastingsysteem?

Nederland belastingparadijs?

Nederland faciliteert met haar gunstige vestigingsklimaat de komst van grote internationale bedrijven. 80 van de 100 grootste multinationals wereldwijd hebben het hoofdkantoor in Nederland gevestigd. Waarom hier? En hoe voorziet Nederland deze bedrijven van voordelige omstandigheden? Nederland is een locatie bij uitstek voor de zogeheten 'brievenbusmaatschappijen', bedrijven die gebruik maken van de ‘gunstige fiscale regelingen in Nederland maar verder geen substantiële economische activiteiten in het land hebben.’ Een van de factoren is het grote aantal handelsverdragen waardoor bronbelastingen tussen verdragslanden afgedragen kunnen worden. Zo biedt Nederland op meerdere manieren doorsluisroutes voor – veelal - multinationals om zo min mogelijk belasting te hoeven afdragen. 

Op internationaal niveau, door de OESO en de Europese Unie (EU), wordt sterk ingezet op het in kaart brengen van de gevolgen van belastingontwijking en aangestuurd op herziening van het huidige belastingsysteem. Zo presenteerde de OESO, op verzoek van de G20, begin oktober het BEPS-rapport om belastingontwijking door multinationals tegen te gaan, door eerlijkere en meer solide belastingafspraken wereldwijd. Het OESO plan moet er toe leiden dat landen, wereldwijd, samenwerken om de belangrijkste oorzaken van belastingontwijking door multinationals tegen te gaan. Meer transparantie in deze belastingpraktijken is hiervoor noodzakelijk. 

Staatssecretaris van Financiën Wiebes schaart zich achter de voorstellen van de OESO en noemt de aanpak tegen belastingontwijking ‘maatschappelijk wenselijk en maatregelen zijn onontkoombaar’. Volgens Tax Justice Nederland, waar de FMS onderdeel van uitmaakt, biedt BEPS geen wereldwijde oplossing. Ontwikkelingslanden hebben niet op gelijke voet mee mogen beslissen over de uitkomsten van het BEPS project. Hierdoor hebben problemen waar ontwikkelingslanden tegenaan lopen niet op de agenda gestaan. Ook worden zwakheden van de internationale belastingafspraken niet besproken. 

Who pays the price? 

Nederland heeft met handelspartners belastingakkoorden afgesloten waarin de bronheffing – de belasting die aan de bron wordt geheven – zo laag mogelijk is. Bedrijven kunnen zo hun investeringen via Nederland laten lopen. Hierdoor lopen ontwikkelingslanden, die juist baat hebben bij een hoge bronheffing, inkomsten mis. Een eerlijk belastingsysteem is de belangrijkste en meest duurzame manier voor financiering van ontwikkeling, en dat wordt hierdoor teniet gedaan.

Uit onderzoek blijkt dat ontwikkelingslanden jaarlijks zo’n €460 miljoen door belastingontwijking van bedrijven via Nederland mislopen’. De exacte bedragen zijn moeilijk te berekenen door gebrek aan transparantie. Ook EU-lidstaten, ondervinden negatieve (financiële) consequenties. Jaarlijks bedraagt het totale bedrag dat deze landen samen mislopen door belastingontwijking- en ontduiking zo’n 1.000 miljard euro. Opmerkelijk is ook dat Nederland zelf jaarlijks circa 30 miljard ‘verliest’ aan belastingontwijking.  

Op welke manier kan Nederlands beleid, en ook op Europees niveau, ervoor zorgen dat belastingvoorwaarden nog meer worden aangescherpt en de negatieve effecten voor onder andere ontwikkelingslanden tegengaan kunnen worden? 

Fair taxes now! 

Transparantie is nodig om de winst en belastingbedragen die multinationals wegsluizen in kaart te brengen. Al eerder dit jaar was er in de Kamer felle kritiek op het gebrek aan transparantie rondom belastingontwijking. In reactie daarop werd door Staatssecretaris Wiebes van Financiën een impact assessment voorgesteld, een onderzoek naar de rapportage over omzet, winst, belasting, activa en werknemers per land (country-by-country-reporting). De resultaten van deze impact assessment zullen pas in 2018 gepresenteerd worden. Dat lijkt dus niet echt prioriteit te hebben. Staatssecretaris Wiebes benadrukt vooral de stappen die het kabinet moet nemen om ‘een zo aantrekkelijk mogelijk vestigingsklimaat te behouden voor het innovatie bedrijfsleven.’ Het nieuwe voorstel van de OESO biedt geen volledige transparantie. Hiervoor is, voor veel partijen waaronder Tax Justice, een nieuw belastingsysteem nodig, wereldwijd en in Nederland. 

Foto: Nederland belastingparadijs. Bron: wikipedia.nl, 2015. 

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl