Ontwikkelingssamenwerking onder Rutte-III: Een gemiste kans

Op 10 oktober was het eindelijk zo ver. 208 dagen na de Tweede Kamerverkiezingen op 15 maart 2017, presenteerden VVD, CDA, D66 en de ChristenUnie het nieuwe regeerakkoord ‘Vertrouwen in de toekomst’. Hoe zit het met de toekomst van ontwikkelingssamenwerking? Na jaren van bezuinigingen op het ontwikkelingssamenwerkingsbudget, komt er nu weer geld bij. Maar liefst 1.75 miljard extra. Maar is dat wel echt zo?

Trendbreuk of addertje onder het gras?

Volgens het regeerakkoord gaat het ontwikkelingssamenwerkingsbudget weer langzaam terug naar de internationale VN-norm van 0.7% van het bruto nationaal inkomen (BNI). Minus 1.4 miljard euro, dat wel. Dit klinkt tegenstrijdig. En dat is het ook. Het nieuwe kabinet zegt namelijk wel de internationale norm willen te behalen, maar de getallen wijzen een andere richting op. De structurele bezuinigingen op het budget door Ruttes eerdere kabinetten (1.4 miljard euro) worden niet teruggedraaid. En dat is nodig om die internationale afspraak van 0.7% na te komen. Een enorme gemiste kans dus! 

Wel komt er 1 miljard euro aan incidenteel extra middelen bij. Het regeerakkoord reserveert echter geen geld voor noodhulp, dus de verwachting is dat die 1 miljard euro hieraan besteed zal worden. Ook kabinet Rutte-II was ruim in de uitgaven aan noodhulp. En dan is 1 miljard euro zo op.

Al met al blijkt het uiteindelijk maar om een budgetstijging van 0.1 miljard te gaan in 2021, die daarna ook weer verdwijnt. De Volkskrant rekende het voor ons uit: Dit jaar telt het ontwikkelingssamenwerkingsbudget 4.5 miljard euro. Zonder extra investeringen door het nieuwe kabinet daalt dit bedrag naar 4.1 miljard euro in 2021. Een deel van het toekomstige budget is namelijk al uitgegeven in 2015 en 2016, om de extra opvang van eerstejaarsasielzoekers mee te bekostigen (dit wordt ook uit het ontwikkelingssamenwerkingsbudget betaald). In het regeerakkoord is afgesproken dat het budget in 2021 met 0.5 miljard groeit. In 2021 komt het budget dan uit op 4.6 miljard euro: een verschil van 127 miljoen, en niet 0.5 miljard, ten opzichte van 2017, aldus berekeningen van de Volkskrant.

Er is dus inderdaad sprake van een trendbreuk na jaren van bezuinigingen op ontwikkelingssamenwerking. Helaas vallen die extra investeringen veel minder groots uit dan in eerste instantie lijkt. En deze extra investeringen betekenen ook niet direct dat dat er meer geld beschikbaar is voor de allerarmsten op deze wereld. Zo komt er bijvoorbeeld een nieuw nationaal klimaatfonds met als doel “om het rendement van de internationale afgesproken publieke en private klimaatfinanciering zo groot mogelijk te maken”. Ook dit nieuwe fonds wordt uit het ontwikkelingssamenwerkingsbudget gefinancierd. Onduidelijk is hoeveel in dit fonds wordt geïnvesteerd en hoe groot daarmee het aandeel van het totale budget wordt. 

Nieuwe focus: ontwikkelingssamenwerking als middel om migratie tegen te gaan

Verder is er een duidelijke trendbreuk te zien in de focus van het nieuwe kabinet.  Waar het vorige kabinet vol inzette op het bij elkaar brengen van hulp en handel, maakt dit kabinet het tegengaan van migratie het voornaamste doel van ontwikkelingssamenwerking. Door te investeren in de bestrijding van de grondoorzaken van armoede, migratie, terreur en klimaatverandering, wil het kabinet kost wat kost voorkomen dat mensen naar Nederland en de EU komen. Het verbeteren van opvang in de regio staat hoog in het vaandel. Er komen nieuwe  ‘focuslanden’ in plaats van de eerdere ‘partnerlanden’. Weinig verrassend zijn Jordanië, Libanon en Irak de eerste van deze focuslanden. De nieuwe regering gaat nog kijken welke Afrikaanse landen aan deze lijst worden toegevoegd. 

De grondoorzaken van migratie liggen natuurlijk lang niet alleen in deze drie focuslanden, maar juist in de herkomstlanden van vluchtelingen en migranten. Een brede aanpak is daarom essentieel. Dat betekent naast het investeren in het verbeteren van de opvang ‘in de regio’, ook blijven investeren in de duurzame ontwikkeling in de herkomstlanden van vluchtelingen en migranten. De nieuwe focus van het kabinet is daarom te beperkt, meer een doekje voor het bloeden.  We moeten  ontwikkelingssamenwerking inzetten waar het voor bedoeld is, namelijk een perspectief bieden aan de allerarmsten en niet als middel om anderen buiten de deur te houden. Met dit regeerakkoord wordt het budget voor ontwikkelingssamenwerking nog meer vertroebeld en blijft het onduidelijk hoeveel er besteed wordt aan armoedebestrijding. Met de bestendiging van bezuinigingen en bijkomende kostenposten is de toekomst van ontwikkelingssamenwerking minder rooskleurig dan door de nieuwe coalitie geschetst wordt.   

Gepubliceerd door: Linde-Kee van Stokkum, Jaron Liplijn en Rosa van Driel

Afbeelding: Miguel Vicente Martínez Juan (via Flickr)

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl