Ook Oost-Oekraïne kijkt naar het Westen

06:22. Centraal station van Kiev. Er zijn al veel mensen op de been en de perrons staan vol. Zo ook perron 7 vanwaar onze trein naar het oosten van Oekraïne vertrekt. De aankomende twee dagen zal ik doorbrengen met collega’s van FEPS, IUSY, de Deense jonge sociaaldemocraten en onze begeleiders van het Social Democratic Platform in Oekraïne. Het werkbezoek staat in het teken van het conflict over de koers van Oekraïne: meer Europa of meer Rusland, en de daarop volgende separatistische opstanden op de Krim en in de Donbass regio: de oblasten (provincies) Donetsk en Luhansk. Met het neerhalen van de MH-17 kwam dit conflict ook voor Nederland heel dichtbij, maar sluimert nu weer meer op de achtergrond.

Internally Displaced People

Na een zes uur durende reis komen we aan in Kramatorsk. De plaats waar in 2014 nog het politiebureau en het stadhuis door pro-Russische rebellen bezet werden. Nadat de rust terugkeerde is Kramatorsk het Oekraïense centrum van het Donetsk oblast geworden. De stad met zo’n 200.000 inwoners herbergt nu ook ruim 70.000 ontheemden of ‘Internally Displaced People’ (IDP’s). Velen van hen hebben het verificatieproces wat zorgt voor huisvesting en een bijdrage van de staat nog niet doorlopen. Nog maar 32.000 personen zijn officieel geregistreerd. Registratie wordt bemoeilijkt omdat controleurs van de lokale overheid tussen 9 en 5 op de stoep kunnen staan. Dit werpt een blokkade op om aan het werk te gaan en voor een eigen inkomen te zorgen. Ook hebben IDP’s geen electorale rechten omdat dit op het niveau van de regio’s geregeld wordt in Oekraïne. En de IDP’s zijn juist hun eigen regio ontvlucht. Toch wordt niet de lokale wetgever, maar de nationale wetgever als het grootste obstakel gezien: De implementatie van in Kiev aangenomen wetten laat lang op zich wachten.

Om de IDP’s te ondersteunen zijn de afgelopen jaren veel initiatieven opgestart. Zo organiseert de overheid gestuurde ‘Association of Internally Displaced Persons’ banenmarkten en biedt zij online cursussen aan voor de ontheemden. Bij ‘Free UA’ runnen ze projecten om de sociale cohesie tussen de lokale bevolking en IDP’s te bevorderen door het organiseren van wijkbijeenkomsten. Ook zijn er programma’s gericht op vrouwen en het opzetten van een eigen bedrijfje, om zo hun onafhankelijkheid te vergroten. Een speciaal forum voor tieners moet de brain drain afremmen. Vanwege verminderde onderwijsmogelijkheden en banenkansen maken velen eerst de stap naar Kiev en daarna naar Europa. Een pijnlijke terugval voor een geïndustrialiseerde regio die het tot voor kort goed deed in Oekraïne.

Verwoestingen

De uitwerking van het conflict is ook goed te zien wanneer we Semenivka bezoeken. Aan het begin van de oorlog is dit dorp door bombardementen en vuurgevechten zo zwaar beschadigd dat besloten is grote delen niet meer op te bouwen. Sindsdien is het plaatsje verlaten en vooral het voormalige ziekenhuis maakt een droevige indruk: enorme happen zijn door granaten uit de buitenmuur genomen, deuren hangen scheef in de sponning en bijna alle ruiten zijn gesprongen. Onze chauffeur vertelt dat hij in 2014 rondom Semenivka heeft gereden met het busje waarmee we op pad zijn. Hij heeft ouderen de grens over gesmokkeld en soldaten aan het front van soep voorzien.

img_2840.jpgimg_2861.jpg

Frozen uncertainty

De afgelopen twee jaar is de conflictlijn met daaromheen de ‘grijze zone’, een soort niemandsland, weinig verschoven. Niettemin vinden er nog vaak incidenten plaats. Beschietingen over en weer zorgen ervoor dat het Rode Kruis dagelijks de grijze zone intrekt om gewonden te helpen, doden te repatriëren en beschadigde huizen zoveel mogelijk op te lappen. Vooral de afgelopen wintermaanden waren zwaar vanwege een intensivering van de gevechten en het gebrek aan voedsel, stromend water en elektriciteit. Bij het Rode Kruis hebben ze het over ‘frozen uncertainty’. De bevolking van de Donbass regio is eraan gewend geraakt dat het verloop van het conflict moeilijk te voorspellen is en dat door kleine incidenten de onrust snel kan oplaaien. Tegelijkertijd is er moeheid en frustratie, omdat het conflict nu al meer dan drie jaar gaande is. Toch heerst het sentiment dat een splitsing of autonome status voor de regio een brug te ver is.

Blik op de EU

Door de mensen die we spreken wordt het conflict vaak getypeerd als een opstand tegen de slechte leefomstandigheden in Oekraïne en de Russische propagandamachine die hier gretig op ingesprongen heeft. Zo wordt door een Oekraïner met Russische wortels gesteld dat de inwoners van de Krim alleen voor samenvoeging met Rusland hebben gestemd omdat Moskou hen meer te bieden had dan Kiev. “If Botswana offered 5 euro more, then everyone would have voted for Botswana!” Toch is het moeilijk te geloven dat het groeiende nationalisme in Oekraïne geen anti-Russisch sentiment herbergt. De Oekraïense vlag is overal: wappert boven straten en is geschilderd op bruggen en lantaarnpalen. Lenin is van zijn sokkel gehaald en alleen een blok in blauw en geel met een Oekraïense vlag is overgebleven.

Toevalligerwijs zijn dit ook de kleuren van de Europese Unie. De nieuwe liefde van het land. Op zondagmiddag wordt in het centrum van Kramatorsk het visa-vrij reizen naar de Europese Unie als onderdeel van het associatieakkoord gevierd. Veelal jonge mensen zwaaien met vlaggen van Oekraïne en de EU en een band, verzorgd door ‘Solidarist’, de partij van president Petro Poroshenko, speelt ‘Ode an die Freude’. Het onofficiële volkslied van de goede buur. Ook het oosten van Oekraïne heeft voorlopig afscheid genomen van Rusland. 

img_2765.jpgimg 2775

Door: Jaron Liplijn 

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl