Poetin als “gamechanger” voor de Europese verkiezingen

De Europese verkiezingen staan voor de deur en partijen en media lopen zich warm. Vijf jaar geleden werd een simpele tegenstelling: ‘wil je meer of minder EU’ het centrale thema van de verkiezingen en was er een zoektocht gaande naar een nieuw Europees verhaal. Daar hadden vooral de genuanceerde middenpartijen het moeilijk mee en de flankpartijen profiteerden. Dit keer zal het anders gaan, omdat onze relatie tot de EU veel complexer is geworden en omdat Vladimir Poetin onze aloude motivatie om samen te werken nieuw leven heeft ingeblazen.

Vijf jaar geleden stond Europa aan het begin van de economische crisis, die het gevolg was van het falen van financiële instellingen en overheden. Hoewel de meeste partijen en de media wel aan zagen komen dat dit tot veel malaise zou gaan leiden, werd dat in de samenleving nog niet zo gevoeld. Dat ligt nu totaal anders. De werkloosheid lag in mei 2009 bijvoorbeeld op 4,7 % tegen 8,3% nu! De Europese Unie bepaalt meer en meer de mogelijkheden van de lidstaten. We komen uit een periode waarin landen onder curatele zijn gesteld, miljarden aan ondersteuning zijn geboden en de norm van maximaal 3% financieringstekort een keiharde realiteit blijft. Europa is van “best belangrijk” tot cruciaal voor de sociaaleconomische toekomst van Nederland geworden.

De EU is oneindig veel complexer en niet simpel te vatten in een eendimensionale vraag: “wil je meer of minder EU.” Wie had vijf jaar geleden bijvoorbeeld kunnen denken dat we voor 1 mei verplicht een sluitende begroting naar Brussel zouden moeten sturen. Prinsjesdag is daarmee bijna tot een irrelevante folkloristische gebeurtenis verworden. De diepte van de crisis heeft tot een ongekende toename van samenwerking in Europa en ook van onrust in de samenleving geleid. Daar zullen de verkiezingen over gaan, maar er is meer.

Er is de afgelopen jaren een lange en vruchteloze zoektocht geweest naar een nieuw verhaal voor de EU. Het oude verhaal over democratie, vrede en veiligheid zou niet meer voldoen. Dat was iets voor de generatie die de Tweede Wereld oorlog nog had meegemaakt. Het adagium “nooit meer oorlog” kon op de mestvaalt van de geschiedenis. Dat is nu veranderd. De waarden van Europa staan intern en extern onder druk.  Vladimir Poetin, president van Rusland, is de echte ‘gamechanger‘ in de Europese campagne. Door hem realiseren wij ons twee dingen. De annexatie van De Oekraïense Krim laat zien dat “Vrede en Veiligheid” nog steeds uiterst actueel zijn en dat de EU daar een cruciale rol in zal moeten spelen. Niet voor niets riep President Obama de EU op om haar verantwoordelijkheid op het gebied van defensie te nemen. Welke antwoorden gaan we formuleren op deze externe bedreiging?

Poetin drukt ons ook met de neus op de feiten aangaande mensenrechten en onze democratische waarden, waar ook binnen de EU alle aanleiding voor is. De Hongaarse regering dwaalt al lange tijd af van het democratische pad. Turkije, kandidaat lidstaat, stelt een twitterverbod in en sluit tientallen journalisten op.  Welke antwoorden gaan we formuleren op deze directie aanvallen op onze gemeenschappelijk waarden?

De zoektocht naar een nieuw Europa verhaal kan worden gestaakt. Democratie, rechtstaat, de bescherming van minderheden, vrijheid van meningsuiting, vrede en veiligheid. De redenen waarom we zijn gaan samenwerken zijn nog steeds even relevant of dat weer geworden. Daar zullen de verkiezingen over moeten gaan.

Door Arjen Berkvens, Directeur Foundation Max van der Stoel

Dit artikel verscheen in het NRC Handelsblad op 18 april 2014.

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl