Roemenië: de 'civil society' gaat de straat op

De afgelopen weken is er iedere dag gedemonstreerd tegen de regering. Aanleiding vormen plannen voor een mijnbouwexploitatie met cyaan, dat in 2000 bij de Noord-Roemeense stad Baia Mare al tot een grote milieuramp heeft geleid. De plannen voor een goudmijn bij de plaats Roșia Montana zijn al meer dan 10 jaar oud. Achter de protesten wordt dan ook algemeen een bredere onvrede vermoed.

‘Maatschappelijk middenveld’
Het maatschappelijk middenveld is in Roemenië relatief zwak. Toen de communisten in 1945 Roemenië veroverden was het binnen Europa al relatief onderontwikkeld, met een kleine middenklasse en veel analfabeten. Vijftig jaar communisme van de meest dwingende soort hebben alle pogingen tot georganiseerd dissidentschap in de kiem gesmoord. Na de omwenteling in 1989 zijn pogingen tot ontwikkeling van een democratische massabeweging door het regime van Iliescu met geweld de kop ingedrukt. Deze Iliescu is nu erevoorzitter van de grootste regeringspartij.

Door alle clubjes die onder het mom van een NGO of goed doel de belangen van een partijbaron of louche zakenman dienen, is zelfs de term maatschappelijk middenveld (societatea civilă) een beladen begrip geworden. Beïnvloed door ronduit partijdige en veel bekeken televisiezenders zoals Antena 3, die op agressieve wijze opponenten verdacht maken, kijken veel Roemenen met wantrouwen naar eco-activisten, fietsersbonden of perswaakhonden.

Als er in Roemenië gedemonstreerd wordt, gebeurt dat dan ook vaak uitsluitend vanwege een direct eigenbelang: gekorte pensioenen, autobezitters die extra belast worden of hoge energierekeningen. De vakbonden roepen dan op tot grote protestacties. Bij grootschalige en spontane demonstraties is het effect vaak meteen groot: toen duizenden Roemenen in de winter van 2012 de straat opgingen tegen de bezuinigingen van de regering-Boc viel niet lang daarna het kabinet.

Huidige situatie
Nu ligt het anders. Tegenwoordig kunnen de demonstranten die dagelijks de straat op gaan nauwelijks worden beschuldigd van een geheime agenda. Geroep dat alles op poten zou zijn gezet door ‘buitenlandse machten’ klinkt al even onaannemelijk. Aan de andere kant hebben de demonstranten (dagelijks een paar duizend, met uitschieters naar boven de tienduizend) geen eenduidige agenda. Wat hen bindt is volgens de commentatoren dat men de systemische corruptie, het slappe regeringsbeleid en de veel te grote invloed van bepaalde private partijen op de overheid meer dan zat is. Deze factoren zorgen er inderdaad voor dat Roemenië zich sinds ’89 minder snel ontwikkelt dan de buurlanden.

Mogelijk zorgen deze demonstraties echter voor nieuw zelfvertrouwen in het maatschappelijk middenveld. Dit zou voor Roemenië heel goed nieuws zijn.


Door Johan Bouman

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl