Seksueel geweld DRC: steeds vaker als politiek wapen

Van 10 tot 13 juni vond de top “maak een einde aan seksueel geweld tijdens conflict” plaats in Londen. Deze bijeenkomst - “de grootste ooit over het onderwerp” - maakte veel los bij deelnemers van de 120 landen. Ook de regering van de Democratische Republiek Congo (DRC) nam deel. Op de eerste dag van de top openbaarde Human Rights Watch (HRW) een rapport over het land, waarin zij stellen dat de DRC regering verplichtingen moet aangaan om rechtvaardigheid te bereiken voor de Congolese slachtoffers. Ook Freedom from Torture (FfT) kwam met een rapport, waarin duidelijk werd dat seksueel geweld niet alleen tijdens conflicten plaatsvindt, maar in DRC ook steeds vaker als politiek wapen wordt gebruikt.

De top in Londen
Gastheer en vrouw van de top waren de Minister van Buitenlandse Zaken van het Verenigd Koninkrijk William Hague en actrice en VN speciaal gezant Angelina Jolie. Jolie sprak haar vreugde uit over het feit dat mannelijke leiders bereid zijn het taboe omtrent seksueel geweld te confronteren. Het onderwerp is volgens Joli nu topprioriteit voor de internationale diplomatie, “waar we hard voor zullen werken om het zo te houden.”

Volgens Minister Hague is dit een hoogtepunt in Hague’s en Joli’s campagne die nu twee jaar aan de gang is. Tijdens de bijeenkomst werden vier doelen besproken. Ten eerste het ontwikkelen van een internationaal protocol om seksueel geweld tijdens conflicten te onderzoeken en te documenteren en daarbij landen aan te sporen nationale wetten aan te passen om vervolgingen mogelijk te maken. Een tweede doel is om landen op te roepen militairen en blauwhelmen te trainen om seksueel geweld te voorkomen. Ten derde het verhogen van middelen om slachtoffers te helpen en tot slot om de houding ten opzichte van verkrachtingen tijdens conflicten te veranderen.

Ondertussen hebben 141 landen een verklaring van betrokkenheid om seksueel geweld tijdens conflicten te beëindigen ondertekend.

Het HRW rapport
In het 24 pagina’s tellende rapport beschrijft Human Rights Watch (HRW) de ergste recente zaken aangaande massa verkrachtingen en andere vormen van seksueel geweld. Deze handelingen zijn zowel door het leger als burgers verricht. Het rapport spreekt verder over  de “ontoereikende inspanningen” om de daders ter verantwoording te roepen. Volgens Ida Sawyer, senior Congo onderzoeker bij HRW, gaat het om tienduizenden slachtoffers in de laatste twintig jaar. Het seksueel geweld zal niet stoppen totdat de daders worden vervolgd en de regering duidelijk maakt dat seksueel geweld niet wordt getolereerd, aldus Sawyer.

Het rapport stelt dat veel slachtoffers geen aangifte willen doen vanwege “stigma, bedreiging en angst voor afwijzing”. Ondanks dat autoriteiten in de afgelopen jaren meer arrestaties en vervolgingen hebben verricht, gaat de meerderheid toch vrijuit, beargumenteert HRW. Om dit te veranderen heeft de DRC regering een voorstel ingediend om een “speciale gemixte kamer voor de meest serieuze misdaden” op te zetten, om de verantwoordingsplicht te versterken. De internationale gemeenschap kan ook bijdragen, door steun te leveren en bijvoorbeeld internationale rechters te leveren voor een bepaalde periode. Deze kamer krijgt het mandaat om “oorlogsmisdaden, misdaden tegen de mensheid en genocide gepleegd in Congo sinds 1993” te berechten. Het is onduidelijk of dit voorstel wordt aangenomen en zo ja, binnen welk tijdspan het kan worden geïmplementeerd. Volgens Sawyer is hier ook een grote rol voor de internationale gemeenschap weggelegd.

Seksueel geweld als politiek wapen
Ook Freedom from Torture (FfT) kwam met een rapport, waarin zij stellen dat seksueel geweld niet alleen plaatsvindt tijdens chaos en conflicten, maar ook als politiek wapen wordt gebruikt. Politiek actieve vrouwen in de DRC (of familieleden van deze groep) worden “verkracht en aangerand om ze het zwijgen op te leggen”. Volgens FfT is deze vorm van geweld geëscaleerd sinds 2006.

De 34 vrouwen die aangifte hebben gedaan geven aan lid of steunbetuiger te zijn van een oppositiegroep of een vrouwenrechtenorganisatie, of een familielid te hebben die hierbinnen actief is.

FfT komt met dezelfde boodschap als HRW: berecht de daders. Dit is lastig omdat “het juridisch systeem zwakheden bevat, er een gebrek aan middelen is, corruptie plaatsvindt en leden van de veiligheidsdienst vaak vervolging ontlopen wanneer dat zij mensenrechtenschendingen begaan.” Hierdoor is er weinig vooruitgang in het behalen van rechtvaardigheid voor de slachtoffers. Hopelijk kunnen de zojuist gemaakte afspraken, het voorstel van de DRC regering en internationale aandacht hier verandering in brengen.

Op de laatste dag van de top vond een multimedia expositie plaats die de rol van grassroots vrouwenactivisten tegen seksueel geweld in DRC laat zien. Zie hier de foto’s.

Door Laura Ritter

Bronnen: Storify, BBC, Human Rights Watch I, Human Rights Watch II, Freedom from Torture, This is Africa, The Guardian

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl