Servische premier wordt tot president gekozen

In Servië vond op 2 april de eerste ronde van de presidentsverkiezingen plaats. Dankzij een grote overwinning van huidig minister-president Aleksandar Vučić was er geen tweede ronde nodig: hij won direct 55,1%, terwijl onafhankelijk kandidaatSaša Janković op de tweede plek kwam met 16.3%. Dat er geen tweede ronde plaatsvond was een teleurstelling voor de oppositiepartijen. Tijdens eerdere presidentsverkiezingen konden alle oppositiepartijen zich verenigingen en hun steun uitspreken voor de meest populaire oppositiekandidaat, zodat ze samen een front konden vormen. Hoewel er geen noemenswaardige incidenten plaatsvonden op de dag van de verkiezingen zelf, kan worden gesteld dat Vučić een duidelijke voorsprong had door zijn controle over de media en gebruik van het staatsbudget voor zijn campagne.

Kandidaten

Er zijn een aantal zaken die opvallen aan de kandidaten van de oppositie. Twaalf mensen hadden zich kandidaat gesteld met de steun van verschillende partijen. Deze verdeeldheid kan worden gezien als de belangrijkste reden waarom Vučić erin slaagde om de oppositie in de eerste ronde te verslaan. Als we rekening houden met deze extreme verdeeldheid van de oppositie, is de hoeveelheid stemmen die de nummer twee en drie verkregen uitzonderlijk, aangezien beiden niet de gebruikelijke kandidaten zijn. Nummer twee Saša Janković is voormalig Ombudsman en liet zich zeer kritisch uit over de regering en veroorzaakte veel ophef met zijn rapport over de politie van Belgrado. Bovendien voerde hij campagne tegen corruptie en tegen de zogenoemde ‘inbeslagname van de staat door Vučić en zijn partij’. Hoewel hij gesteund werd door de belangrijkste oppositiepartij Democraten (DS), kwam hij niet uit hun gelederen maar bleef een onafhankelijk kandidaat. Twee weken voor de verkiezingen waren de voorspellingen dat hij tot 8 procent van de stemmen zou halen: hij haalde 16,3%. Na de uitslagen bleef hij optimistisch: tijdens de campagne had hij mensen opgeroepen niet bang te zijn voor het regime. Zijn relatieve overwinning zou laten zien dat “Servië niet langer hetzelfde is”.

Ook de nummer drie is een bijzondere kandidaat. Het alter-ego van de 26-jarige Luka Maksimović, Ljubiša Preletačević ‘Beli’ (Witje), werd pas op 14 maart goedgekeurd als presidentiele kandidaat door de Servische Verkiezingscommissie. Hij won 9.4% van de stemmen, met een campagne gebaseerd op de slogan ‘the poor strike back’, witte pakken, en een autoritaire stijl. Zijn politieke carrière begon in 2016 toen hij tweede werd in de gemeenteraadsverkiezingen van Mladenovac. Zijn alternatieve beweging die de politiek op een humoristische en satirische manier benaderd werd enorm gesteund door voornamelijk jonge mensen/studenten. Deze nieuwe manier werd voor de verkiezingen gezien als een bedreiging door het etablissement, die hij vervolgens succesvol belachelijk maakte. Als antwoord op een aantijging van Vučić dat hij gefinancierd zou worden door het Westen, maakte hij een video waarop te zien is dat hij uitgebreid rouwt om de dood van filantroop Rockefeller en waarin hij zijn hoop uitspreekt nog wat laatste geld op te halen tijdens de begrafenis.

Overwinning Vučić

Ondanks dat, kunnen we niet om de overwinning van Aleksandar Vučić heen. Hij heeft de harten van de stemmers gewonnen door op stabiliteit te focussen en door zijn strijd tegen corruptie te benadrukken. Zonder hem staat Servië het instabiele Macedonische scenario te wachten, beweerde hij om kiezers bang te maken. Deze thema’s werden ook duidelijk herhaald in zijn overwinningsspeech. In de laatste jaren heeft hij de Progressieve Partij (SNS) enorm naar voren gebracht. In 2012 had de SNS slechts 24.05% van de stemmen, en toen hij officieel minister-president werd in 2014 haalde de partij 48.35%. Ook werd hij, anders dan huidig president Tomislav Nikolić, unaniem verkozen als presidentskandidaat, waarop Nikolić zich terugtrok. Hij is duidelijk de populairste en machtigste politicus van het land. Hoewel de president normaalgesproken Servië vooral in het buitenland vertegenwoordigt, zal Vučić het ongetwijfeld proberen te combineren met binnenlandse politiek. Het is onduidelijk wie hem gaat vervangen als minister-president.

Protesten

Terwijl zijn succes wordt gevierd door zijn voorstanders, braken na de overwinning van Vučić in Belgrado massale protesten uit. Met name jongeren gingen massaal de straat op om te protesteren tegen wat zij als een volgende stap in de richting van een dictatuur zien. Daarnaast maken ze bezwaar tegen het oneerlijke verkiezingsproces. De protesten vinden elke dag plaats en hebben zich inmiddels ook naar anders steden verplaatst. In een reactie zei Vučić dat ze zolang mogen protesteren als ze willen zolang het vreedzaam gaat. Vooralsnog lijkt Vučić de touwtjes stevig in handen te hebben: zolang hij stabiliteit garandeert en goede banden met de buurlanden onderhoudt is de Europese Unie bereid om de afbrokkeling van de Servische democratie en rechtstaat te tolereren. 

Door: Esther Nass

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl