Sfeerverslag Solidariteitsdebat

Door: Jette van Ravesteijn

 

Verzet begint niet met grote woorden maar met kleine daden

Jezelf een vraag stellen daarmee begint verzet

En dan die vraag aan een ander stellen (Remco Campert)

 

Dit citaat haalde Hans Beerends aan in zijn boekpresentatie  van ‘Tegen de draad in’. Het omschrijft wat de Evert Vermeer Stichting (EVS) heeft proberen te doen met de eerste editie van het Solidariteitsdebat en tevens het laatste EVS debat* dat het op vrijdagmiddag 14 juni organiseerde in samenwerking met het Kosmopolis Institute van de Universiteit voor Humanistiek (UvH). Het was een intensieve mooie middag vol reflectie, waaraan alle aanwezigen op een geconcentreerde en enthousiaste manier aan hebben bijgedragen.

bewerkt bp 33

De zon schijnt door de ramen in het grootste lokaal van de UvH. Het is een mooie dag om buiten in het park of op het terras te gaan zitten, maar toch zit de zaal helemaal vol. Ruim tachtig mensen zijn aanwezig om met elkaar in gesprek te gaan over internationale solidariteit. In de ruimte staan cafétafeltjes versierd met bloemen, stiften, koekjes, rode en gele tafelkleden. De moderator van de dag, Seada Nourhussen (journaliste bij de Trouw en auteur), verwelkomt iedereen en opent de dag met een aantal vragen:  Wat is internationale solidariteit? Wat zijn aannames en vooronderstellingen. We zien een Vox Populi  waarin mensen op straat dezelfde vragen zijn gesteld door  EVSer Sita Djelantik.

Verandering in het denken

Hierna laat dr. Caroline Suransky (directrice van Kosmopolis Institute & docente Humanistiek in een interculturele en mondialiserende samenleving  aan de Universiteit voor Humanistiek) de veranderende context en de verschuiving in het denken rondom internationale solidariteit zien vanaf de jaren ‘50 aan de hand van verschillende afbeeldingen. Ze merkt op dat interessant is om dit debat met een diverse groep te voeren en vindt het daarom mooi om te zien dat er vandaag zoveel verschillende generaties aanwezig zijn. Op dit moment speelt onder andere de invloed van China op internationale ontwikkeling, ‘doe het zelf – solidariteit’ en een planetair bewustzijn een rol binnen het solidariteitsdiscours. Een appèl op moraliteit, economie en politiek komt steeds terug als het gaat om solidariteit sinds de jaren ’50 en nu.

bewerkt_bp_21.jpg

Gesprek met experts

Verschillende belangrijke spelers op het gebied van internationale solidariteit gaan hierna met elkaar en Seada Nourhussen in gesprek. Hans Beerends (icoon in de derdewereldbeweging en auteur van onder andere ‘Tegen de draad in’) zegt: ‘de huidige regering laat met haar bezuiniging op ontwikkelingssamenwerking (OS)  zien dat ze aan lage prioriteit hieraan geeft, maar dit zegt niks over de betrokkenheid van de Nederlandse bevolking.’ Marit Maij (OSwoordvoerder PvdA in de Tweede Kamer) beaamt dat er in de samenleving veel goed werk wordt verricht en dat het van belang is om binnen ontwikkelingssamenwerking steeds kritisch te blijven en te veranderen als dat nodig is. Manuela Monteiro (directrice van HIVOS) duidt aan dat het idee leeft dat solidariteit daarom minder belangrijk is geworden omdat armoede wereldwijd is afgenomen. Hier tegen verzet zij zich: ‘steun en tegenkrachten zijn nodig, zoals minderheden die zich laten horen. Geld ophalen en solidariteit tonen blijft belangrijk. Machtsverhoudingen veranderen is een stuk moeilijker. Door middel van campagnes probeert HIVOS een bijdrage te leveren. Wij als consument hebben daarin een rol te spelen. De werkgevers hebben ook een rol te spelen.’ Dr. Olivia Rutazibwa (politocologe & Afrika journalist) brengt in dat het opmerkelijk is dat de wil er wel is om het ontvangende land meer zeggenschap te geven, maar dat de verhoudingen nog steeds niet gelijk zijn. 'Wij als westerse actoren moeten overdenken wat we tot nog toe hebben gedaan. Gaat het om internationale solidariteit? Of om machtsverhoudingen in stand te houden? Het laatste staat nu erg onder druk.' Volgens haar zijn internationale solidariteit en ontwikkelingssamenwerking twee verschillende dingen.

bewerkt_bp_30.jpg

In twee gespreksrondes gaan deelnemers onder leiding van gespreksleiders met elkaar in gesprek over de volgende vragen: Waarom vind je internationale solidariteit een belangrijk onderwerp? Wat belemmert je en wat stimuleert je om solidair te zijn? In hoeverre zou de regering/ de NGO sector/ het bedrijfsleven verantwoordelijk moeten zijn voor internationale solidariteit(IS)? Er wordt intensief gepraat, op de tafels getekend en geschreven. Daarop volgt een welverdiende pauze.

Analyse

Ondertussen is Prof. dr. Henk Manschot (filosoof en ethicus verbonden aan de UvH en Kosmopolis Institute) samen met de gespreksleiders hard aan het werk om de opbrengsten van de dialoogrondes samen te vatten. In zijn analyse noemt hij vier punten. Ten eerste is er een verschuiving waar te nemen over solidariteit als ‘iets wat je doet voor mensen ver weg’, naar ‘iets voor mensen in de buurt zijn, iets wat je aangaat’. Ten tweede merkte hij op dat we solidair  zijn omdat men wil dat iedereen een fatsoenlijk leven kan leiden vanuit een  fundamenteel rechtvaardigheidsoverwegingen. Ten derde geeft Manschot aan dat de verhouding tussen burger, overheid en NGOs complex is geworden, ook door de globalisering. We kunnen niet meer zeggen dat de één goed handelt en de ander niet. ’Als er gevraagd wordt: zouden we het anders of beter kunnen doen? Wordt vaak gezegd: het moet bottom-up, de mensen in ontwikkelingslanden zelf de regie geven. We moeten terug naar de basis en naar wat mensen motiveert en inspireert.’ Ten vierde werd de vraag opgeworpen: hoe ga je om met de spanning tussen egoïsme en solidariteit. Kan je economisch gezien tegelijkertijd je eigen belangen en die van de ander behartigen?

Ongelijkheid

Na een filmpje: Radi Aid werpt dr. Olivia Rutazibwa (politicologe en Afrika journalist bij MO* nieuws) een kritische blik op  OS vanuit een dekoloniseringperspectief: ‘OS is één van de slechtste vormen van internationale solidariteit.’ Ze roept op niet blind te zijn voor ongelijke machtsverhoudingen die er zijn en in stand gehouden worden. Dit heeft onder andere te maken met onzichtbaarheid van de ander. Daarbij geeft Olivia Rutazibwa aan dat er een groot verschil is tussen daadwerkelijke interesse in- en fascinatie voor- de ander. Een serieuze mentaliteitsverandering moet worden gerealiseerd. Hoe maken we de persoon die ergens ver weg woont zichtbaar? Het zijn moeilijke tijden voor ontwikkelingshulp, maar het is een kans om internationale solidariteit te doordenken. Dat begint bij gelijkwaardigheid. Met deze lezing op zak beginnen de deelnemers aan dialoogronde 3, waarin ze verschillende case studies bespreken. De vraag waar ze een antwoord op proberen te vinden is:  Welke valkuilen liggen besloten in de wens internationaal solidair te zijn?

Tegen de draad inbewerkt bp 48

Als feestelijke afsluiting van de dag is de presentatie door Hans Beerends van zijn nieuwe boek: ‘Tegen de draad in: Een beknopte geschiedenis van de (derde) wereldbeweging’, die hij aan Marc Broere (hoofdredacteur Vice Versa) overhandigt. Hans Beerends heeft de respectabele leeftijd van 81 en komt net terug van een voettocht naar Santiago de Compostela. Solidariteit omschrijft hij als iets dat bij Nederland hoort. Hij is optimistisch over de huidige generatie en hun gevoel van solidariteit. ‘Deze generatie is zich ervan bewust dat er zaken in de wereld niet kloppen en dat wij er ook door beïnvloed worden.’ Het boek van Beerends besluit met de boodschap dat veranderingen echt mogelijk zijn. Om bij te dragen aan deze verandering probeert onze stichting vragen te blijven stellen. Bedankt voor uw komst!

* Op vrijdag 21 juni zullen de Evert Vermeer Stichting, opgericht in 1967, en de Alfred Mozer Stichting, opgericht in 1990, fuseren tot een nieuwe stichting vernoemd naar voormalig PvdA Minister van Buitenlandse Zaken Max van der Stoel. De Afrikadag en de overige activiteiten van de Evert Vermeer Stichting (zoals het Fair Politics programma) blijven voortbestaan. 

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl