Staking Marikana mijnen in Zuid-Afrika

In de mijnen bij Marikana wordt nu al meer dan vier maanden gestaakt. Het is tot nu toe de langstlopende staking in de Zuid-Afrikaanse geschiedenis. De mijnenvakbond AMCU en de bazen van mijnbedrijven Lonmin, Amplats en Impala zijn deze week in gesprek over de hoogte van de lonen. De stakers eisen een loonsverhoging tot 12.500 Rand (wat op dit moment neerkomt op ongeveer 855 euro). Twee jaar geleden eisten ze hetzelfde, maar toen liepen de demonstraties uit op een bloedbad. De “Marikana Massacre” lijkt voor sommigen nog als de dag van gisteren.

Naast de eis van 12.500 Rand pleiten de mijnwerkers ook voor betere huisvesting voor migranten, een wijziging in het aantal en de duur van de shifts, meer invloed op de besluitvorming, en een eerlijkere beoordeling van de lonen van het management van de mijnbedrijven. De 12.500 Rand per maand had al uitbetaald kunnen worden aan de mijnwerkers, volgens het ‘Alternative Information and Development Centre’ (AIDC) dat de vakobond adviseert, als de mijnbedrijven hun producten niet onder de marktprijs verkocht hadden. Volgens AIDC verkopen de mijnbedrijven de platina en andere mineralen structureel voor een lager bedrag waardoor ze aantrekkelijker zijn voor buitenlandse kopers. Hierdoor kan het management een grote winst opstrijken, maar lopen de bedrijven geld mis. De miljarden Rand aan verloren inkomsten hadden geïnvesteerd kunnen worden in onder andere de werknemers. De mijnbedrijven zelf spreken deze claim tegen.

“We sterven liever dan dat we opgeven”
Volgens sommigen kunnen de mijnwerkers het nauwelijks meer opbrengen om de staking vol te houden. Ze lijden honger, hun kinderen kunnen zich niet meer normaal concentreren op school en de bedrijven lijken niet te vermurwen. Maar ze willen ook niet opgeven: hun eis van een loonsverhoging naar 12.500 Rand staat nog steeds. “We sterven liever dan dat we die opgeven,” citeerde Africa Review een van de stakers. Het bedrag is het driedubbele van het huidige loon en de drie belangrijkste mijnbedrijven Lonmin, Amplats en Impala zeggen dan ook dat ze dit niet kunnen betalen. Een aantal hulpacties kwam op gang zodat de stakers genoeg voedsel hebben.

Er zijn ook demonstranten die weer aan het werk willen, maar ze worden hiervan weerhouden door de andere demonstranten. Ze voelen zich geïntimideerd en sommigen zeggen zelfs bedreigd te zijn met de dood. Ze hebben geen eten meer en hebben het loon, hoe weinig het nu ook is, hard nodig om hun families te kunnen voeden.

Misgelopen inkomsten
Lonmin claimt dat het al een derde van haar inkomsten is misgelopen door de staking. Sinds de staking begon in januari telden de drie grootste bedrijven samen al meer dan 18 miljard rand (ongeveer 1,25 miljard euro) aan verloren inkomsten. Niet alleen de mijnbedrijven worden erdoor geraakt, maar de hele economie van de Marikana regio lijdt onder wat er gebeurt. Sommige winkels moeten sluiten omdat hun klanten de producten niet meer kunnen kopen.

Alle partijen willen dan ook graag dat er een einde komt aan de staking, maar ze zien natuurlijk allemaal graag een andere uitkomst. Het lijkt sinds vandaag op dat AMCU en de overheid wat dichter bij een oplossing zijn en dat ze misschien een bod van de regering accepteren. Het is onduidelijk of de bedrijven hier ook achter staan.

“Marikana Massacre”
De protesten vinden plaats in de Marikana mijnen waar twee jaar geleden tientallen mijnwerkers werden gedood door de politie tijdens de “Marikana Massacre”. Het land werd toen opgeschrikt door het ergste vertoon van politiegeweld sinds de afschaffing van de apartheid.

Het bloedbad in Marikana gebeurde op 16 augustus 2012. De mijnwerkers zaten toen al een week op ‘de koppie’, de heuvel waar het protest voornamelijk plaatsvond. Tien mensen, waaronder twee politieagenten en twee veiligheidsbeambten van het mijnbedrijf Lonmin waren toen al gedood en de spanningen liepen steeds verder op. De mijnwerkers eisten een loonsverhoging naar 12.500 rand per maand. Lonmin wilde hier niet in mee gaan en niet het gesprek aangaan met de stakende mijnwerkers. De vakbondleider van AMCU probeerde nog te onderhandelen, maar het mocht niet baten: de mijnwerkers moesten de heuvels verlaten en hun wapens – messen, speren, stokken en volgens de politie ook pistolen – inleveren. Op 16 augustus verklaarde de regering het gebied tot ‘security zone’ en liet de politie hun gang gaan om de mijnwerkers te verdrijven.

Ze schoten eerst met rubberen kogels en gebruikten traangas om de demonstranten te verjagen, maar toen het hiermee niet lukte en er paniek ontstond waardoor de mijnwerkers naar de politie toe begonnen te rennen, schoten de politie met scherp. Uiteindelijk vonden 34 mijnwerkers de dood en raakten 78 gewond. Velen hadden kogels in hun rug. Meer dan 270 demonstranten zijn nog twee weken na de schietpartij vastgehouden door de politie en ondervraagd. Zij werden uiteindelijk beschuldigd van moord.

De beschieting bracht voor velen de herinnering aan de beschietingen in onder andere Sharpeville pijnlijk naar boven. In 1960 ontstond toen een bloedbad omdat de politie het vuur openden op de demonstrerende bevolking. Tientallen mensen vonden toen ook de dood. Ondanks dat er ook zeer veel verschillen bestaan tussen deze twee gebeurtenissen, zijn ze beide een politiek symbool geworden en hebben beide gebeurtenissen, volgens Richard Stupart, ‘de wreedheid van een systeem blootgelegd dat op een vreselijke wijze stabiliteit verkiest boven het beschermen van de rechten van haar burgers.’

Loopt het met een sisser af?
In de afgelopen maanden is regelmatig gevreesd voor nog een “Marikana Massacre.” De spanningen liepen hoog op en de politie en veiligheidsbeambten waren in grote getalen aanwezig wat bij velen onrust veroorzaakten. Nu de gesprekken lijken te gaan lukken, is die angst grotendeels afgewend, maar nog niet helemaal weg. Als de mijnwerkers niet gehoord worden door Lonmin en de andere bedrijven, zullen ze niet weggaan.

Door Merel Berkelmans

Bronnen: SABC I, AIDC, Daily Maverick I, Africa Review, BloombergSABC II, Daily Maverick II, ENCA, African Scene, The Guardian

Foto: Daily Maverick

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl