‘Strafkolonie van Pussy Riot is voortzetting Goelag’

Interview met Arseni Roginski, directeur Russische mensenrechtenorganisatie Memorial

‘De vervolging van de Greenpeace-activisten is typisch voor het huidige Russische rechtssysteem: er worden veel te hoge straffen opgelegd voor een relatief klein vergrijp. Ik ben het niet altijd eens met de methoden van Greenpeace, maar ik onderschrijf hun ideeën. Een boete had ik kunnen begrijpen, maar deze straf druist in tegen iedere vorm van rechtvaardigheid, net zoals de straffen voor Pussy Riot en andere demonstranten.’

Arseni Roginski (1946) zat in de jaren tachtig vijf jaar in verschillende Sovjetgoelags. Nu leidt hij de grootste mensenrechtenorganisatie van Rusland, die zich inzet voor demonstranten, vluchtelingen en politieke gevangenen. Hij sprak in Amsterdam over de humanitaire situatie in Rusland in heden en verleden. Roginski was in Nederland op uitnodiging van het NIOD voor een internationaal symposium over het Goelag-systeem in de Sovjet-Unie onder Josef Stalin.

De Greenpeace-activisten die actie voerden tegen Russische olieboringen in het Noordpoolgebied zitten al bijna twee maanden vast. U zat dertig jaar eerder in dezelfde gevangenis.
‘Ik heb in verschillende kampen en gevangenissen gezeten, waaronder die in Moermansk waar Mannes Ubels en Faiza Oulahsen voor hun overplaatsing naar Sint-Petersburg zaten. Je leert dat een mens kou, honger, pijn en honger kan verdragen zonder zijn waardigheid te verliezen. Dat is met geen pen te beschrijven. Moermansk was een typische Sovjetgevangenis en ik heb te doen met de Greenpeace-activisten die er nu zitten.’

De meiden van Pussy Riot zitten al anderhalf jaar vast in een strafkolonie. Zijn deze te vergelijken met de goelags waarin u zat?
‘De levensomstandigheden in kampen zijn verbeterd en er is niet langer de massale vervolging van de Sovjetjaren. Maar het absoluut onrechtmatig opsluiten van activisten zoals de meiden van Pussy Riot door de Russische staat is de voortzetting van de goelag anno 2013. In zaken waar de staat belang bij heeft, zijn rechters compleet afhankelijk van de staat. Dit zorgt vanzelfsprekend voor oneerlijke rechtspraak.’

Hoe kan dit in een democratisch land gebeuren?
Roginski is even stil. ‘Je moet begrijpen dat Rusland geen democratie is, maar een imitatie van een democratie. De instituties die een democratie kenmerken zijn in Rusland niet meer dan een façade. Het parlement keurt alles wat de uitvoerende macht aanlevert blindelings goed. Verkiezingen worden vervalst. Op alle fronten worden burgerrechten geschonden. Mensen met andere politieke ideeën worden onderdrukt en vervolgd. Van de buitenkant lijkt alles op een democratie, maar Poetins Rusland is gewoon een autoritair regime! Vooral na de opkomst van de protestbeweging en Poetins terugkeer als president in 2012 zijn veel repressieve wetten uitgevaardigd.’

Noemt u eens een voorbeeld.
‘Datzelfde jaar werd een wet aangenomen waarbij ngo’s met internationale sponsors die politiek werk doen zich als ‘buitenlands agent’ moeten registreren. Deze term was in de Sovjettijd synoniem voor spion. Honderdduizenden mensen zijn toen als ‘buitenlands agent’ gearresteerd en berecht. In feite profileren we onszelf als buitenlandse infiltrant als we hiermee akkoord zouden gaan.’

Hoe beïnvloedt dit uw werk?
‘In maart hebben de Russische autoriteiten kantoren van honderden ngo’s doorzocht en documenten meegenomen. Hierna werd bepaald dat meer dan twintig organisaties, waaronder Memorial, zich zouden moeten registreren als buitenlands agent. We hadden tijdens de demonstraties tegen de verkiezingsfraude bijgehouden hoeveel mensen er werden gearresteerd en waar zij werden vastgehouden. Dit werd gezien als een politieke activiteit tegen de staat. Ongelooflijk! Wij zijn helemaal geen politieke organisatie!’

‘Deze maand is er een rechtszaak tegen Memorial. Als wordt bepaald dat we ons als buitenlands agent moeten registreren, heffen we onszelf op en beginnen we opnieuw onder een andere naam. We laten ons niet uit het veld slaan.’

Door Casper van der Veen en Thomas Kok

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl