UPDATE: geplande verkiezingen Burkina Faso onder zware druk na coup

De democratische opmars in het West-Afrikaanse Burkina Faso lijkt tot een abrupt einde te zijn gekomen op 16 september jl., toen soldaten van het Resident voor Presidentiële Veiligheid (RSP) de gehele interim-regering gijzelden. Ondertussen zijn president Michel Kafando en premier Isaac Zida vrijgelaten en vindt er bemiddeling plaats door onder anderen Senegal en Benin. Vooralsnog is het echter onwaarschijnlijk dat de coup op korte termijn zal worden teruggedraaid. Wat betekent dit voor de situatie in Burkina Faso?  

De val van een militair regime

De militaire staatsgreep van afgelopen woensdag is niet de eerste in het land. Op 31 oktober 2014 werd president Blaise Compaoré, die zelf ook door middel van een coup aan de macht was gekomen, na 27 jaar leiderschap afgezet. Honore Traore werd aangesteld als interim-president tot er nieuwe verkiezingen konden worden georganiseerd, maar het leger protesteerde en schoof Isaac Zida naar voren als nieuwe leider. Deze bestuurlijke crisis werd redelijk snel opgelost: na twee weken van onrust en geweld beloofde Zida een interim-regering met nieuwe leider aan te stellen. Op 17 november 2014 werd oud-minister van Buitenlandse Zaken Michel Kafando beëdigd als president, en twee dagen later Isaac Zida als premier. Nieuwe verkiezingen zouden een jaar later plaatsvinden. Voor het eerst sinds het aan de macht komen van Compaoré konden de 17 miljoen inwoners van Burkina Faso daadwerkelijk uitkijken naar een democratisch gekozen overheid.

Een terugkeer naar de oude situatie?

Deze droom is nu in één klap in duigen gevallen. De man die hierin een centrale rol speelt is Gilbert Diendéré, leider van de RSP. Burkina-kenner Bram Posthumus stelt dat Diendéré ‘al bijna dertig jaar in het hart van de militaire machinerie van Burkina Faso zit’. Van de coup door de charismatische legerkapitein Thomas Sankara tot de val van Comporé: Diendéré was overal bij. Toch viel daarmee voor hem nog niet het doek. Hij bleef aan als leider van de presidentiële garde, maar voelt zich toch bedreigd. Democratische verkiezingen zouden immers kunnen leiden tot een sterkere rechtsstaat, en dus mogelijk vervolging van de RSP, die onder Comporé straffeloos kon handelen en daar ook lustig gebruik van maakte.

 

Met deze coup probeert Diendéré dus aan vervolging te ontsnappen. Zijn doel is, volgens documenten die de BBC in handen heeft, om aan de macht te blijven tot 11 oktober – de dag van de verkiezingen. Op die manier kan de voormalige partij van Comporé, CDP, deelnemen aan de verkiezingen. De RSP beschrijft de coup als een: “coherent, fair and equitable process, that would lead to inclusive elections.” Hier heeft de bevolking echter geen vertrouwen in, zoals blijkt uit de vele rellen tegen de RSP, waarbij helaas ook doden zijn gevallen.

Internationale reacties

De Afrikaanse Unie reageerde meteen met harde maatregelen op de gebeurtenissen in Burkina Faso. Het schortte alle militaire en veiligheidssamenwerking met het land onmiddellijk op en zette het land, tot terugkeer van de interim-regering, uit de Unie. Hoewel de westerse wereld nog geen actie heeft ondernomen, veroordeelt bijvoorbeeld ook de Europese Unie de coup. “De EU roept op tot de onmiddellijke vrijlating van de personen die vastgehouden worden en tot respect voor de transitie en het algemene belang”, zei buitenlandchef Federica Mogherini.

 

Verschillende westerse landen, waaronder voormalig kolonisator Frankrijk en de Verenigde Staten, lijken door de coup echter in een lastig parket terechtgekomen te zijn. Burkina Faso biedt namelijk ruimte aan Franse speciale strijdkrachten en is een belangrijke bondgenoot van Frankrijk en de VS in hun strijd tegen het islamitisch terrorisme in West-Afrika. Hollande gaf wel een sterke waarschuwing af ‘om een oplossing van de politieke crisis niet in de weg te staan’, maar sprak daarbij niet duidelijk zijn steun uit voor de interim-regering. Of, en onder welke omstandigheden, de verkiezingen zullen plaatsvinden, zal de tijd dus moeten uitwijzen. Het lijkt er in ieder geval op dat de bevolking van Burkina Faso in dezen weinig steun van haar oud-kolonisator kan verwachten.

Update 22 september: toch een doorbraak? 

Het lijkt erop dat de bemiddelingspoging door onder andere Senegal en Benin succesvol is geweest. Generaal Diendéré heeft aangekondigd dat hij bereid is de macht over te dragen aan de civiele autoriteiten. Daar staat tegenover dat waarschijnlijk amnestie zal worden verleend aan de coupplegers en dat de partij van voormalig president Compaoré de kans krijgt om deel te nemen aan de verkiezingen van oktober. Ook is Frankrijk in actie gekomen: het land heeft president Kafando onderdak aangeboden in de Franse ambassade. Dit bevestigde de Franse ambassadeur Gilles Thibualt maandagavond via Twitter. Op dit moment onderhandelt het Burkinese leger met het RSP over overgave. 

 Sam Lansing

Bron afbeelding: Flickr

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl