Verkiezingen Tunesië: een seculiere omwenteling

Op 26 oktober werden verkiezingen gehouden in Tunesië. De tweede vrije verkiezingen sinds de Arabische Lente uitbrak in het land. De Islamistische Ennahda-partij die in 2011 als overwinnaar uit de verkiezingen kwam, wordt nu de tweede partij van het land met 32% van de stemmen. Nidaa Tounes, de seculiere partij bestaande uit onder andere voormalige Ben Ali aanhangers, heeft met 39% van de stemmen de verkiezingen gewonnen. Een interessant fenomeen doet zich voor in Tunesië.  En de presidentsverkiezingen staan alweer voor de deur.

Een seculiere overwinning

Op 30 oktober maakte de verkiezingscommissie de uitslagen bekend van de parlementsverkiezingen. De zetelverdeling voor het 217 zetels tellende parlement is als volgt: Nidaa Tounes – 85, Ennahda – 69, Free Partriotic Union - 16, Popular Front – 15, Afek Tounes – 8, overige partijen en onafhankelijken – 24. De leider van Nidaa Tounes, Beji Caid Essebsi, staat voor een grote uitdaging. Hij kan een meerderheidscoalitie vormen met de kleinere seculiere partijen. Maar het uitsluiten van de tweede grootste partij – Ennahda - die nog steeds veel steun krijgt van de bevolking, is bijna onmogelijk. Met de presidentsverkiezingen voor de deur kan Essebsi zich echter ook niet permitteren om te dicht bij Ennahda te komen – de partij die door de kiezers massaal is afgestraft voor de afgelopen regeringsperiode.

Nidaa Tounes heeft samenwerking met Ennahda nog niet officieel uitgesloten. De partij heeft aangegeven dat ze zelf nog niet besloten hebben hoe hun regering eruit gaat zien. Misschien wordt het een coalitieregering, misschien een technocratische regering. Het kan dus nog alle kanten op. Wel is het duidelijk dat hardliners binnen Nidaa Tounes niet enthousiast zijn om te gaan samenwerken met Ennahda. Nidaa Tounes is nota bene ontstaan uit protest tegen de Islamistische regering. Desalniettemin zeggen analisten dat het zeer onverstandig zou zijn om de Islamisten uit te sluiten van het politieke proces. Hiermee wordt de kloof tussen seculieren en Islamisten nog groter. Dit zorgt weer voor polarisatie en kan radicale Islamistische groeperingen aansporen tot meer geweld.    

Ondanks onregelmatigheden, zijn de verkiezingen volgens de Europese Unie (EU) en internationale waarnemers goed verlopen. De opkomst was 69%. In totaal zijn er 8 miljoen stemgerechtigden in het land.

Afstraffing regeringscoalitie

Vier jaar na de val van Ben Ali’s regime, wordt Tunesië gezien als een voorbeeld van democratische transitie in Noord-Afrika en het Midden-Oosten (MENA). Nadat Ennahda na de revolutie in 2011 de eerste vrije verkiezingen won, vormde de partij samen met twee linkse partijen, Congress for the Republic (CPR) en Ettakatol, een coalitieregering. Na de moord op twee seculiere politici en de aanpak van Islamitisch extremisme ontstond een politieke crisis in het land. De Ennahda-regering moest toen plaatsmaken voor een interim technocratische regering. De veiligheidssituatie, economie en werkloosheid waren de afgelopen jaren de belangrijkste verbeterpunten in het land. Volgens de bevolking heeft de Ennahda-regering te weinig vooruitgang geboekt op deze gebieden. Dit is terug te zien in de uitslag van de verkiezingen. Ennahda  gaat namelijk van 89 zetels in 2011 naar 69 in 2014, de centrumlinkse CPR van 29 naar 4 en de sociaaldemocratische Ettakatol van 20 naar 1. Deze zetel kreeg de partij nadat Nidaa Tounes een zetel moest inleveren na meldingen van massale fraude in het zuidelijke Kasserine gouvernement.

Ennahda heeft de grootste afstraffing gekregen, maar blijft de tweede partij in het land. Centrumlinkse partijen zijn afgestraft om verschillende redenen. Samenwerken met de Islamisten en deel uitmaken van een coalitie die de economische- en de veiligheidssituatie onvoldoende heeft weten te verbeteren is de voornaamste reden. Ook het feit dat de linkse partijen zich niet hebben kunnen verenigen als één sterk blok, heeft ze veel stemmen gekost. Daarnaast heeft Ettakatol-leider Mustapha Ben Jaafer gezegd dat “bipolarisatie en financiële middelen” een belangrijke rol hebben gespeeld bij de uitkomst van de verkiezingen. Met bipolarisatie wordt de tweedeling tussen de Islamisten en de anti-Islamisten bedoeld. 

De nieuwe spelers

Nidaa Tounes is in 2012 opgericht door Beji Caid Essebsi (87). Essebsi was Minister van Buitenlandse Zaken in de jaren ’80 en voorzitter van het parlement onder het Ben Ali regime in de jaren ‘90. Vanaf de oprichting van zijn liberale partij riep Essebsi mensen op om zich te verenigen in een partij die “vooruitgang” nastreeft. Momenteel bestaat de partij uit anti-Islamisten (overgelopen van andere partijen), aanhangers van het voormalige regime, zakenmensen en vakbondsleden. Critici zeggen dat met de oprichting van Nidaa Tounes de Democratic Constitutional Rally (RCD) van Ben Ali is wedergekeerd, maar dan onder een andere naam. Media berichten vaak over interne conflicten. Ook wordt er geschreven dat de partij bij elkaar wordt gehouden door het sterke leiderschap van Essebsi.

De Free Patriotic Union (16) wordt geleid door de Tunesische miljonair en eigenaar van Club Africain, één van de grootste voetbalclubs in Tunisia, Slim Riahi. De partij wist 16 zetels binnen te halen. Popular Front (15 zetels) is de linkse coalitie van Chokri Belaid en Mohamed Brahimi, de politici die in 2013 zijn vermoord. Hoewel de partij ver afstaat van de politieke en economische standpunten van Nidaa Tounes, staan ze nog verder af van Ennahda. De partij houdt Ennahda verantwoordelijk voor de moord op de twee politici. Afek Tounes (8 zetels), een centrumrechtse liberale partij, staat weer dichter bij Nidaa Tounes, met name als het gaat om hun liberale economische en politieke standpunten.

Presidentsverkiezingen voor de deur

Ondertussen zijn de campagnes voor de allereerste presidentsverkiezingen in Tunesië losgebarsten. In totaal doen er 27 kandidaten mee op 23 november, inclusief de huidige president Moncef Marzouki. Nidaa Tounes leider Essebsi is de favoriet. Verder is Slim Riahi van de Free Patriotic Union ook een prominente kandidaat. De enige vrouwelijke kandidaat, die tevens een harde criticus van het Ben Ali regime is, is Kalthoum Kannou. Ennahda heeft geen kandidaat naar voren geschoven en heeft niet bevestigd een bepaalde kandidaat te gaan steunen. De leider van Ettakatol, Mustapha Ben Jaafer, heeft sociaaldemocraten opgeroepen om zich te verenigen achter één gezamenlijke kandidaat om Essebsi te verslaan.

Met de nieuwe grondwet is de macht van de president ingeperkt en krijgt de minister president de meeste uitvoerende macht. Dit om te voorkomen dat er een dictatuur ontstaat.

Hoe de politiek in Tunesië zich verder zal ontwikkelen zal in de komende maanden duidelijker worden. Het is hoe dan ook een spannende politieke tijd in het land.

Door Marianna Tsirelson, FMS project manager

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl