Vier vragen na de Oorlogszomer

Door Arjen Berkvens, directeur Foundation Max van der Stoel

De zomer van 2014 gaat de geschiedenisboeken in als de Oorlogszomer. Het neerhalen van vlucht MH17, de verdere escalatie van de oorlog in Oost-Oekraïne , de oorlog rond Gaza, de doorbraak van IS in Irak en dan ook nog de uitbraak van Ebola in West-Afrika. We leven in een tijd met grote onzekerheden. Veel van onze democratische kernwaarden, humanitaire principes en internationale afspraken staan onder druk en we worden gedwongen na te denken over manieren om met de nieuwe situatie om te gaan. Welke waarden bieden nog houvast en wat moeten we doen om ze te verdedigen? Vier vragen om over na te denken.

Naar een nieuwe veiligheidsstrategie?
In Europa was het sinds de Tweede Wereldoorlog onbestaanbaar dat (buur)landen elkaars territorium in zouden pikken. Het was dan ook een grote schok dat Rusland zover zou gaan in haar conflict met Oekraïne. De annexatie van de Krim heeft veel gevoelens van angst losgemaakt en heeft ertoe geleid dat we anders zijn gaan kijken naar onze veiligheid. Het neerschieten van MH17 heeft dat gevoel versterkt en de Russische militaire interventie in Oost-Oekraïne heeft het urgent gemaakt. We denken na over onze defensie, budgetten worden verhoogd en de NAVO is aan een comeback bezig. NAVO-bondgenoten in Midden- en Oost-Europa voelen zich 25 jaar na de val van de Berlijnse Muur direct bedreigt, zeker als ze een Russischtalige minderheid binnen hun grenzen hebben. Voldoet onze veiligheidsstrategie nog en zijn we bereid veel meer in defensie te investeren?

Hoe voorkomen we onbedoelde gevolgen?
In Irak en Syrië zien we de opmars van IS en het vestigen van een Kalifaat dat zich niets aantrekt van landsgrenzen. We zijn getuige van ongekende wreedheden tegen de bevolking. Religieuze en etnische minderheden worden zonder mededogen afgeslacht. Internet wordt gebruikt om angst te zaaien . Gruwelijke onthoofdingen brengen ons een boodschap van ongekende haat en barbarij. We moeten daar tegen optreden, maar genocide of dreigende genocide leiden nu tot onwaarschijnlijke coalities. Het regime van Assad lijkt te gaan profiteren van onze “responsibility to protect.” Een regime dat zelf meer dan 200.000 doden op haar geweten heeft. Mogen we ingrijpen zonder VN-mandaat en hoe voorkomen we dat we andere moorddadige regimes en groepen juist in de kaart spelen?

Hoe voorkomen we disproportioneel geweld?
Ondertussen zijn gewone burgers de dupe van ongekend en disproportioneel geweld. Of het nu gaat om de inzet van zware artillerie en gevechtsvliegtuigen in de Oekraïense Donbas regio, het vernietigende geweld in Syrië en Irak, de raketaanvallen van Hamas op Israel en de grootschalige vernietigingen in Gaza door het Israëlische leger. We tellen de doden in duizenden. Waar wij in West-Europa de bescherming van het individu opvatten als een privacy vraagstuk, betreft het een zaak van leven en dood in de bovengenoemde gebieden. Zijn we bereid onze bondgenoten aan te spreken op het gebruik van disproportioneel geweld en zijn we bereid daar consequenties aan te verbinden?

Zetten we alles op alles om mensen te beschermen?
Dit alles doet een zwaar beroep op onze solidariteit en mededogen. Hulpverleners wagen hun leven door in door Ebola getroffen gebieden onbetaalbaar en onmisbaar werk te doen. De Oekraïense economie staat op instorten en gewone mensen dreigen het deze winter zonder warmte en eerste levensbehoeften te moeten stellen.  Duizenden stierven dit jaar al in de Middellandse Zee in een desperate poging om de EU te bereiken.  We tellen de doden in de duizenden, maar het zijn allemaal verhalen van individuen die een poging doen een beter bestaan voor zichzelf en hun naasten op te bouwen. Wat kunnen wij doen om de wanhoop van zo velen te verlichten en zijn we bereid om al het mogelijke te doen om het vluchtelingendrama in de Middellandse Zee op te lossen?

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl