Voedselpolitiek in Somalië

Voedselpolitiek in Somalië

Door Sita Djelantik

Tussen april 2010 en juli 2012 zijn in Somalië ongeveer 258.000 mensen overleden als gevolg van voedselschaarste en ondervoeding. Dit concluderen de FAO en FEWS NET in hun rapport dat uitkwam op 2 mei 2013. Dit maakt het de ergste hongersnood in Somalië in 25 jaar. Hoe heeft het zo ver kunnen komen? Ten eerste heerste in 2010 en 2011 een langdurige droogte waardoor vele oogsten in midden en zuid Somalië mislukten. Ten tweede speelde de late en geringe reactie van de internationale gemeenschap een grote rol en namen de voedselprijzen toe. Ten slotte beperkte Al Shabaab de toegang tot humanitaire hulp.

foto_verslag.jpg

Falende regeringen

De voedselcrisis raakte mensen die de jaren ervoor al getroffen waren door conflict, natuurrampen en een ongunstige economie. Somalië wordt sinds de val van het Siad Barre regime  in 1991 dan ook veelal beschreven als een ‘gefaalde staat’, waarin gewelddadige conflicten tussen verschillende clans en groeperingen  herhaaldelijk opspeelden. Dit ging gepaard met een herverdeling van de staat, waarin interne en externe belangen vaak een rol speelden. Zo riep Somaliland onafhankelijkheid uit en vormde Puntland zelfbestuur. Landelijk volgden overgangsregeringen met afwisselende achterban elkaar op. Deze regeringen werden op diplomatieke wijze gevormd en hebben nooit de hele controle over Somalië gehad en de vrede kunnen bewaren.

Zo nam een coalitie van Islamitische bewegingen, samen de Islamic Courts Union (ICU), in 2006 de macht.  De ICU won draagvlak door de mate van veiligheid die het in midden en zuid Somalië kon waarborgen. Deze coalitie werd echter verworpen door een interventie van Ethiopië (met steun uit het Westen), die de oude Transitional Federal Government (TFG) weer op zijn plek zette. Deze Ethiopische bezetting en de TFG regering riepen weerstand op bij verschillende clan militanten, waaronder de militaire tak van de ICU: Al Shabaab. Al Shabaab wordt nu geassocieerd met Al-Qaida en terrorisme en heeft veel controle in het zuiden van Somalië. In september 2012 werd een nieuwe regering gekozen in Somalië, dit betekende het einde van de ‘overgangsfase’ van het land en leidde tot toenemende aandacht en vertrouwen van de internationale gemeenschap. Veel Somalische inwoners hadden deze aandacht  echter al eerder nodig.

Ontoereikende respons

foto1 verslagHoewel de Verenigde Naties (VN ) in juli 2011 al de hongersnood in Somalië verklaarden, bestaat er een consensus over de ontoereikende respons van de internationale gemeenschap op de voedselcrisis. De humanitaire hulp werd aan de ene kant bemoeilijkt door onveiligheid en beperkingen die de humanitaire organisaties werden opgelegd. Het World Food Programme (WFP) heeft zich bijvoorbeeld teruggetrokken uit Somalië in 2010. Dit kwam door het verzet van Al Shabaab, nadat voedselhulp van het WFP in 2006 en 2007 de graanopbrengsten van de lokale bevolking totaal devalueerde. Naar eigen zeggen is het WFP gestopt door toenemende onveiligheid.

Aan de andere kant reageerde de internationale gemeenschap te laat door de wijze waarop humanitaire hulp opereert. Deze hulp is deels afhankelijk van media en publieke aandacht om geld binnen te halen. Die aandacht is het grootst als de voedselcrisis al plaatsvindt, wanneer het eigenlijk al te laat is. Daarnaast vinden besluitnemers het lastig om actie te ondernemen op basis van  onzekerheden en verwachtingen. Zoals Senait Gebregziabher, country director van Oxfam in Somalië, stelt: “Famines are not natural phenomona, they are catastrophic political failures. The world was too slow to respond to stark warnings of drought, exacerbated by conflict in Somalia, and people paid with their lives” .

infographic uk aid to somalia

Soevereiniteit

Opmerkelijk is de rol van Al Shabaab in afwezigheid van de internationale humanitaire hulp. Dit filmpje laat zien hoe Al Shabaab, in samenwerking met Al Qaida, tijdens de hongersnood  een voedselkamp heeft opgezet met een medisch team en voedselpakketten uitdeelt. De zelfredzaamheid van de lokale bevolking staat voor de groepering voorop; zodra de eerste regendruppels vallen worden de mensen weer teruggestuurd naar hun dorpen. Nog opmerkelijker is dat Al Shabaab wordt bijgestaan met Europeanen die hun banen verlieten om hun ‘broeders’ in Somalië te helpen. “We banned organisations such as WFP. These aid organisations do not understand, do not address the fundamental issues. We said look we don’t want you to import the food, we want to buy it locally to encourage local farming,” legt een lid met een Brits accent uit. Dit zegt veel over de soevereiniteit ten opzichte van het Westen die Al Shabaab nastreeft. Daarnaast is dit natuurlijk een goede manier voor Al Shabaab en Al Qaida om hun streng Islamitische ideologie te verspreiden.

Inmiddels horen we positieve geluiden over Somalië en staat het land weer in de spotlight van de internationale gemeenschap. Voor het eerst in 22 jaar, op 17 januari 2013, erkende de Verenigde Staten (VS) de nieuwe regering van Somalië. In mei praatten Europese leiders met vertegenwoordigers uit Somalië in Londen over de rol van de Europese Unie in een opmars naar een stabiele economie en politieke infrastructuur. Dit gaat gepaard met internationale hulp die de nieuwe regering ontvangt en zal gaan ontvangen. Zal deze aandacht en hulp een nieuwe hongersnood voorkomen of merken de mensen die hard werken op hun land voor een goede oogst niks van deze ontwikkelingen? En wat is de rol van de Somalische diaspora in Nederland en Europa in de wederopbouw van het land? Hoe gaat Al Shabaab reageren op deze westerse invloeden?
 

Op 29 juni praten we tijdens onze Somalië middag op The Hague African Festival verder over de geopolitieke situatie van Somalië en de rol die Diaspora hierin spelen. Zie de agenda voor meer informatie.

 

Bronnen:

Mogadishu Times: Somalia famine in 2010-12 'worst in past 25 years'  

FAO & Fewsnet: Somalia Mortality Estimates Final Report 

Guardian: Al-Qaida fighting for hearts and minds in famine-hit Somalia - video

Black Agenda Report: World Food Program in Somalia: Angel of Mercy or Angel of Death?

 

 

 

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl