Zuid-Soedan's wapenstilstand: slechts een begin

Zuid-Soedan - sinds 2011 onafhankelijk en daarmee ’s werelds jongste natie – wordt geplaagd door een gewelddadig etnisch conflict. Ondanks een wapenstilstand, getekend op 23 januari, gaan de gevechten door.

Sinds juli 2013 zijn etnische spanningen zichtbaarder in Zuid-Soedan. President Kiir, behorend tot de dominante Dinka groep, zette toen vicepresident Macher af, lid van de Nuer. Macher uitte veel kritiek op het regeringsbeleid. Deze kritiek heeft president Kiir naast zich neergelegd. Dit zorgde voor meer eenheid bij de oppositie, geleid door Macher onder de naam SPLM (Sudan People’s Liberation Movement). Deze ontwikkelingen hebben de spanningen tussen etnische groepen verhevigd. Dit geldt niet alleen voor het politieke domein, ook het leger is nu verdeeld in een groep voor en tegen president Kiir.

President Kiir heeft Macher in juli 2013 beschuldigd van het voorbereiden van een gewelddadige coup. Elf vooraanstaande politici die hieraan zouden hebben bijgedragen werden toen opgepakt. Macher, bevelvoerder van de rebellen, ontkent zijn bijdrage. Eind december kregen deze rebellen meer macht waardoor zij de hoofdstand Bentui konden overnemen. Sindsdien zijn duizenden mensen vermoord en zijn meer dan een half miljoen burgers op de vlucht. Volgende de VN is 63 miljoen euro nodig om deze vluchtelingen in basisbehoefte als voedsel en water te voorzien. Minister Ploumen heeft toegezegd om hiervoor een miljoen aan noodhulp te verschaffen.

Begin januari besluit de regering om de elf verdachten niet vrij te laten. Dit is negatief voor een eventuele overeenkomst tussen beide partijen: de rebellen eisen de vrijlating van deze elf politici voordat zij naar de onderhandeltafel gaan. President Kiir wil de verdachten echter voor de rechter zien, waar zij zouden kunnen worden veroordeeld.

Een kleine twee weken later heroverden de troepen van de president met hulp van buurland Oeganda belangrijke steden. Drie dagen later, op 23 januari, tekenden beide partijen een wapenstilstand. Dit gebeurde na vijf weken vechten. De ondertekening is volgens velen slechts een begin. Zo is volgens José Barahona, Oxfam’s country director in Zuid-Soedan, een snelle verzoening nodig tussen beide partijen om de situatie te verbeteren. Het akkoord heeft pas nut als beide partijen zich eraan houden, wat in de gaten wordt gehouden door de Intergovernmental Authority on Development (IGAD).

Op het moment van het tekenen van de wapenstilstand zaten de elf politici nog vast. De rebellen blijven zich inzetten voor vrijlating maar het weerhoudt hen niet om te onderhandelen met de regering, zoals eerder wel het geval was. Ook maken de rebellen zich tijdens deze bijeenkomst hard voor het vertrek van president Kiir’s bondgenoot; Oeganda. Een kleine week na de ondertekening komen zeven van de elf verdachten vrij.

Niet iedereen is hoopvol over de tot stand gekomen wapenstilstand. President Obama gaf aan dat het een begin is voor het zoeken naar een duurzame oplossing. Om dit te bereiken is politieke wil nodig, wat bij sommige partijen ontbreekt. Zo zouden duizenden rechteloze jongeren die onder de naam “White Army” vechten geen vrede willen. Ook zijn veel soldaten aan de kant van de rebellen gewone burgers. Zij zijn niet militair gedisciplineerd en zullen daardoor misschien niet de wapens laten liggen. Naast politieke wil ontbreken lange termijn oplossingen in het akkoord. Dit soort oplossingen zijn nodig om de vijandigheid te stoppen en vreedzaam samenleven te bevorderen, nu en in de toekomst.

Binnen een dag na ondertekening beginnen de eerste beschuldigingen over en weer: de andere partij zou het akkoord schenden door op basis van etniciteit burgers te vermoorden. Volgens de VN staat Zuid-Soedan op dit moment op de rand van een burgeroorlog. Eerder genoemde bedenkingen maken het lastig om aan het huidige akkoord vast te houden. Op 7 februari start een nieuwe ronde onderhandelingen, die de huidige situatie moet verbeteren. Zo willen de twee partijen samen de oorzaken van het conflict onderzoeken om met effectieve oplossingen te kunnen komen. Tot die tijd is het afwachten welke stappen de beide groepen zullen nemen.

Door Laura Ritter

Bronnen: Reuters I, Reuters II, Reuters III, All Africa I, All Africa IINOS, Oxfam, The Star

Aanmelden nieuwsbrief

Meeschrijven voor de FMS? Stuur je inzending (maximaal 400 woorden) naar info@foundationmaxvanderstoel.nl